QUO VADIS PEOPLE-POWER?

(A Paradigm Shift)

More than twenty-thee years ago, the determined dream of a nation to break the bonds of oppression became the worst nightmare of an overstaying authoritarian regime. For once in our country’s checkered history; Filipinos stood united with a singular voice chanting: ENOUGH! In one shining moment, we earned the accolade and respect of most of the civilized world. The bloodless revolt was emulated in some important parts of the world and could have significantly contributed to momentous changes that ensued thereafter.

After the applause had died down, however, the Philippines remained entangled in a vicious-cycle of incompetence and inadequacy that it can’t seem to get out of. Poverty remains the problem of over two thirds of the population, with its marginalized middle class edging nearer towards the threshold of insolvency due to our country’s economic dislocation brought about by rampant graft and corruption. That Filipino dream had eventually turned into a nightmare.

What transpired in more than 23 years after the 1986 PEOPLE-POWER REVOLUTION? Was the wholesale hypocrisy and incompetence of the administration that replaced the Marcos regime the real culprit? Could our own mass denial and apathy made the nightmare possible? Or, is it because we placed too much faith on the sincerity and goodwill of people we catapulted to power. These are questions that needed to be scrutinized.

Our propensity for short-cuts could have triggered our own undoing. Due to the haste in framing the 1987 Constitution, those who took over the reins of government after the ouster of Marcos skipped the requirements of proper representation. To save time and money in mind, the Revolutionary Government appointed a Commission to frame the fundamental law of the land Despite the good intentions of most its members, a select few with vested interests were able to castrate the most important document of our country with their addendum and colatilla leaving it open to misrepresentation and misinterpretation. The majority of the sovereign Filipino people in their haste to return to normalcy approved it hook, line and sinker making implementation in its entirety moot and academic at our consternation.

It would have been prudent at that time to declare the Marcos Constitution illegal; revert back to the 1935 Constitution and instituted necessary amendments that complied with the requirements of proper representation. Regrettably for all of us, the vested interests groups had their way and the rest is history.

After the SOVEREIGN FILIPINO PEOPLE had approved the 1987 Constitution, there was “no more hindrance’ to its full implementation. We are left with the only option of dissecting crucial provisions of this essential law that determines the outcome of our lives and future to try to find out what went wrong and rectify it.

Beginning with Art. II, Sec. 4 in our Constitution’s Declaration of Principles, it is mandated that... the prime duty of the Government is to serve and protect the people. Unfortunately, there are PUBLIC SERVANTS who think they are among God’s greatest gift to humanity that they forget (or forego of) the time honored principle of PUBLIC OFFICE BEING A PUBLIC TRUST!

People in government, from the contractual street sweeper or traffic enforcer, to the President of the Republic are all PUBLIC SERVANTS and WE the ordinary citizens of this country are THEIR EMPLOYERS! Anyone in any administration who cannot accept this fact, should get out of government service and find employment elsewhere in the private sector!

Sec. 6 of Art. II mandates that... The separation of Church and State shall be inviolable... yet its very principle is flagrantly trampled upon by both Church and State making a mockery of our Constitution. There are religious leaders who flaunt their political clout while a number of politicians, on bended knees most of the time, begging for support come election time.

Under Art. II, Sec. 9 of State Policies mandates that... the State shall promote a just and dynamic social order that will ensure the prosperity and independence of the nation and free the people from poverty through policies that provide adequate social services, promote full employment, a rising standard of living, and an improved quality of life for all. Ensuing Sec. 10 of Art. II further mandates that... The State shall promote social justice in all phases of national development.

We need not be geniuses to know that there is no just and dynamic social order; that over 70% of the population live below the poverty threshold; that social services are virtually non-existent; that the majority of our work force are either casuals, contractual or hired through employment agencies; that our standard of living fall below most countries in Asia; that the quality of life is rock-bottom; and, that social justice and national development remain elusive as ever.

In Sec. 11, of Art. II, State Policies mandates that... the State values the dignity of every human person and guarantees full respect for human rights. When farmers get shot at Mendiola, or people get kidnapped in broad daylight, or journalists get killed indiscriminately, I don’t think the State understands the true meaning of dignity, much less, guarantee full respect for human rights at that!

We are lucky to have an OFW-Driven Economy. With so many incompetent nincompoops elected or appointed to influential positions in government, we could have been bankrupt a long time ago. The remittances of OFWs to support their families here has been the country’s saving grace keeping many business empires afloat even during hard times.

Local workers, however, did not benefit from this saving grace. A vast number of our workforce both in government and the private sector remained employed as casuals, contractual or are hired through employment agencies to circumvent the requirements of our Labor Laws! This is despite Sec. 18 of Art. II of the same Constitution mandating that... the State affirms labor as a primary social economic force and that... it shall protect the rights of workers and promote their welfare.

In contradiction, the government even allowed an opportunist (the same taipan(?) who stole the workers’ social security benefits by manipulating the purchase of the institution’s investment in a bank far below the fair market value) to continuously trample worker’s rights. Just whose rights are being protected and whose welfare is being promoted remains an enigma.

Such injustice does not end there. To preserve the status-quo of power and maintain their control of our lives, the ruling class made sure we remained an agricultural country that does not support our own farmers. Even with Sec. 21 of Art. II of the Constitution which mandates that... the State shall promote comprehensive rural development and agrarian reform... farmers got killed for protesting the slow implementation of CARP just like at Mendiola and incongruously, at Hacienda Luisita. Agricultural workers, after over 23 years of the promised emancipation through land reform, still wallow in poverty, misery and indignity.

After risking everything in 1986, how can this sordid state of affairs proliferate in our hard-earned democracy? Did the ruling class merely “switched collars” to project a semblance of change? Did these same feudal lords and oligarchs, after cooperating with the dictatorship for personal gain, decided that the former dispensation was no longer tenable and that it was better for power to be on the hands of one of their kind?

Marcos, during his reign as dictator, has created a new breed of ruling class. With the booty they have accumulated, his “praetorian guards” and cronies got to share power and influence with the traditional ruling class. Out of fear that the Marcos family and their cohorts might creep back to power after the popular uprising, Sec. 26 of Art. II which proclaims that... the State shall guarantee equal access to opportunities for public service and prohibit political dynasties as may be defined by law... was integrated by these victorious oligarchs in the Constitution.

The simple addendum as may be defined by law was inserted to effectively castrate this provision just in case “the pendulum swung both ways.” When it did, no law to define this provision has been enacted that we ended up being governed by “the same dogs” but, with “different collars.” With that, the opportunity for better public service remained obscured.

This sin of omission has institutionalized political patronage at its worst. Even with Sec. 27 of State Policies which mandates that... the State shall maintain honesty and integrity in the public service and take positive and effective measures against graft and corruption... public service in the Philippines still ranks as one of the worst in the world. This is not an exaggeration, we see it from the time we go out of our doors to go to work up to the time that we go home. It even gives us nightmares at times.

It is strange that one of the reasons why Marcos was booted out of power was because of lack of transparency in his regime. It is for this reason that Sec. 28, Art. II of the Constitution mandates that... the State adopts and implements a policy of full public disclosure of all its transactions involving public interest.

This principles is further reinforced in our Bill of Rights under Sec. 7, Art. III of the Constitution which mandates that... the right of the people to information on matters of public concern shall be recognized. Access to official records, and to documents and papers pertaining to official acts, transactions, or decisions, as well as to government research data used as basis for policy development, shall be afforded the citizen.

Here we essentially have a Constitution which mandates a policy of full public disclosure backed-up by a provision in the Bill of Rights to access to official documents; yet, Filipinos are among the most ignorant of their basic rights and what transpires behind closed doors of government offices.

The addendum subject to reasonable conditions prescribed by law in Sec. 28, Art. II and the colatilla subject to such limitations as may be provided by law on Sec. 7, Art III of the Constitution has placed these provisions in limbo. Can anyone imagine a provision in any Bill of Rights requiring an enabling law?

To add insult to injury, the same people we placed in power through our sweat and blood concocted R. A. 6713 (Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees), a skewed manifestation of an enabling law to project a semblance of compliance with the requirements of the Constitution.

After the 1986 People-Power Revolution was perverted and prostituted by the so called EDSA 2 and 3, Filipinos were never the same again. They became so skeptical to the point of no longer believing that the principle of public accountability exist. It was the last nail to the coffin of social responsibility which unscrupulous people in power enthusiastically buried to oblivion. This is why more than 23 years after reclaiming our democratic institutions, we still wallow in the dark as to where, how and why our hard-earned taxes are being plundered and squandered even with a Constitution which in force and effect enshrines its disclosure and prevention.

The result of this inequity was that in less than a decade after 1986, we saw a prominent Chinese Marcos crony take control of the government’s depository bank, take over the country’s international flag carrier, and get away with billions of unpaid taxes in the process and take control of the US$635 Million deposited in escrow at the aforementioned bank as required by the compromise agreement between the Philippine Government and a Swiss Bank on the ill-gotten wealth identified.

In the same period, another Chinese Marcos crony got away with being branded as one with the help of a PCGG Commissioner who definitely asked for a commission of the loot. He was later appointed an Ambassador, a title which he flaunts up to now. He now considers himself a media mogul and a legitimate businessman. The law of karma eventually caught up with this Chinoy crony when a mistress of his which he used as a dummy in many of his business interests got wiser. The mistress got a "Protection Order" from the courts and abandoned him with a large chunk of his fortune in her pockets.

A Chinese Marcos crony who became very wealthy during the former dictator’s reign is another very peculiar story. To save his ass in 1986, he “bit the hand that feeds him” by being a “rat” so he was able to get away with land grabbing, tax evasion and his ill-gotten wealth practically intact. Not content with this loot, his progenies later came up with a devious scheme to be the distributor of their competitors in the pharmaceutical industry through the collaboration of foreign hustlers. With treachery being genetic in nature, they thought they could get away with it. The law of karma likewise caught up with them and they ended up footing the bill on a billion peso losses financed though loans from local banks their cohorts accumulated over the years in an ENRONlike scheme concocted by the same foreign hustlers.

There is also this carpet salesman who (up to 1982 was still paying his SSS contributions religiously) suddenly had billions at his disposal after his marriage to a prominent staff of Mrs. Marcos. His initial entry into the mainstream business circle was though a construction company that cornered a lot of contracts in the building of the LRT. He later ventured in the pre-need industry without success. Although he escaped with the Marcoses, he later returned, became a member of the Philippine Stock Exchange as a securities dealer, a big-time motel operator and for a time, a columnist for a prominent daily broadsheet.

And, there is this self confessed Marcos crony who likewise claims now that he is a golfing buddy of Mike Arroyo. True or not, this enterprising two bit hustler has managed to bag hundreds of millions of pesos transaction during the tenure of Ramos; tens of millions during the time of Erap and again hundreds of millions just recently. His favorite milking cow is the Bureau of Fire Protection. He likewise claims to be cousin in law of a prominent cabinet member and was never investigated by the PCGG.

All the while, the victims of human rights violations during the Marcos regime are dying one by one even before they can see a centavo of the out-of-court settlement in the class suit for damages they filed in Honolulu, Hawaii. Where is justice in all of these?

Where the law ends, tyranny begins. This is a valuable lesson we should have learned after everything we’ve gone through. It’s all about control, inequity can only thrive when fear, ignorance, hopelessness and helplessness prevail that we fail to unequivocally demand for our rights and the enforcement of our laws. It is not enough that laws are enacted with the noblest of intentions; these should likewise be enforced without fear or favor to be effective! We should be governed by laws, NOT by men (or women).

If we carefully study the evolution of people, society and government as a whole, laws were perceived, enacted and implemented because of people’s propensity for going beyond what is proper when they think they can get away with it. The law is what distinguishes us people from wild animals. Without these laws, we might as well go back to the wilderness where we all came from anyway and let the rule of the jungle prevail.

Let us not forget, however, that regardless of perceived shortcomings, laws remain the key to our emancipation. As existing laws of the land, even people in power do not have a choice but to abide by these once the SOVEREIGN FILIPINO PEOPLE wills it! The United Nation’s 1948 Universal Declaration of Human Rights attests to this reality. Article 21, Section 3 of the declaration mandates that “... The will of the people shall be the basis of the authority of government...” This is a basic fact that no one can dispute; we are no longer a police state.

If this is not the case, how come even the high and mighty get down on their knees and kiss asses comes election time? In the same token they even have to buy, coerce, or even kill people at times so that they can comply with the requirements of election laws. In retrospect, even after Marcos had grabbed power through the declaration of “Martial Law,” projected a semblance of abiding by the law even in a relatively perverse manner to attain recognition and legitimacy.

It is this guiding principle that motivated us to pursue this publication relentlessly despite obstacles. The first step towards any quest for justice is the pursuit of the truth no matter how excruciating it can become. It must, however, be pursued without fear or favor in a fair and balanced manner at all times.

People have the inviolable right to know the truth, this is the only way we can make proper judgment on matters of government. After all, it is our vote that placed people in power and it is our taxes that bankroll every centavo these people spend in and out of their public offices.

Any path towards the quest for truth and justice is thorny and desolate. It is inevitable that relationships and friendships will suffer along the way as a consequence of this pursuit. We take solace on the thought that whoever will remain are the ones who are for real and are for keeps.

The pursuit of truth in the quest for justice is an enormous responsibility lodged on everyone’s shoulders. Aside from being aware of one’s rights, each of us hold that responsibility of knowing what we should expect and demand of our public servants whose primary obligation is to serve and protect the citizenry.

Bear in mind that these are the same public servants who “pass the buck” and blame the ordinary people for their shortcomings. A good example is when traffic run into a snarl, public servants blame the drivers and commuters for being undisciplined. They wittingly or unwittingly forget that there are traffic laws and that we are paying them to enforce it.

Through the ages, we have established governments and enacted laws in our futile attempt to reign-in and control the “animal” in all of us. Ultimately, the key to our survival would be our ability to obey and enforce these laws without fear or favor. Doing anything less is sheer stupidity and suicidal.

---

Sa kabila ng pagsasabatas ng R. A. 8749 o ng PHILIPPINE CLEAN AIR ACT OF 1999, marami pa ring mga sasakyang pampasahero at pangkargamento ang lantarang sumusuway dito, hayagang bumibyahe at patuloy sa walang patumanggang paglason sa ating kapaligiran. Ano nga ba ang silbi ng ating mga batas kung ang mga ito ay hindi naman kayang ipatupad ng lubusan ng mga nanunungkulan sa pamahalaan?

---

SAAN KA PAPUNTA PEOPLE-POWER?

(Isang Pagbabagong Pananaw)

Mahigit dalawampu’t tatlong taon na ang nakakaraan, ang masugid na pangarap ng bansa na lumaya sa pang-aapi ay naging pinakamasamang bangungot para sa sobrang tagal nang paghahari ng isang mapaniil na rehimen. Minsan sa ating masalimuot na kasaysayan, nagkaisa ang tinig ng mga Filipino at sumigaw ng: TAMA NA! Sa isang maningning na sandali, nakamit natin ang papuri at paggalang ng sibilisadong daigdig. Ang rebolusyong walang dugong dumanak ay tinularan sa ilang mahalagang bahagi ng mundo at nag-ambag ng malaki sa makasaysayang pagbabagong pagkaraan ay sumunod.

Gayunman, pagkatapos humupa ng mga papaghanga at papuri, nagpatuloy ang Pilipinas na nakalubog sa malupit na siklo ng kakulangan at kawalang hindi nito matakas-takasan. Patuloy na suliranin ang kahirapan sa dalawang-katlong bahagi ng populasyon, kung saan ang mardyinalisadong gitnang uri ay malapit nang mahulog sa bangin ng kautangan dahil sa pagkasira ng ekonomiya dala ng laganap na katiwalian. Ang pangarap ng Filipino naging isang bangungot.

Ano ang nangyari sa loob ng higit 23 taon pagkatapos ng PEOPLE POWER REVOLUTION? Ang malawakang ipokrisya at kaestupiduhan ba ng administrasyong humalili kay Marcos ang totoong may sala? Puwede kayang ang ating lansakang pagtatakwil at kawalang-pakialam ang nagsilbing dahilan ng bangungot na ito? O dahil masyado tayong nagtiwala sa katapatan at kabutihan ng mga taong inilagay natin sa kapangyarihan? Ito ang mga tanong na marapat suriing mabuti.

Ang hilig natin sa mga madaliang-daan marahil ang nagpasimula ng sarilia nating kasiraan. Dahil sa pagmamadali na mabuo ang 1987 Konstitusyon, ang mga naupo sa puwesto pagkatapos na mapatalsik si Marcos ay nilagpasan ang mga hinihinging pangangailangan ng tamang representasyon. Para makatipid sa oras at pera, nagtalaga ang Gobyernong Rebolusyonaryo ng isang Komisyon na maghahanda ng Saligang Batas ng bansa. Sa kabila ng mabuting layunin ng karamihan ng mga kasapi nito, ang ilang delegado na may pansariling interes ay nagawang kapunin ang pinakamahalagang dokumento ng ating bansa sa pamamagitan ng kanilang mga dagdag at kolatilya kaya nabuksan ito sa misrepresentasyon at misinterpretasyon. Ang mayorya ng soberanyang taumbayang Filipino, sa kanilang pagkukumahog na makabalik sa normal ay inaprobahan ito nang pikit-mata kaya ang pagsasakatuparan nito sa kabuuan ay naging usaping wala na tayong magagawa sa gitna man ng ating pangamba.

Mas maganda sana noon kung naideklarang ilegal ang Konstitusyong Marcos; bumalik sa Konstitusyong 1935 at magtatag ng kailangang amyenda na sang-ayon sa mga pangangailangan ng tamang representasyon. Sa kasamaang palad, ang mga sektor na may pansariling interes ang nangibabaw kaya lahat ay naging nahagi na ng kasaysayan.

Pagkaraang maratipikahan ng SOBERANYANG TAUMBAYANG FILIPINO ang Konstitusyong 1987, ‘nawalan na ng hadlang’ sa ganap na implementasyon nito. Naiwan na lamang sa atin ang isang opsiyon na himayin ang mahahalagang probisyon nitong pangunahing batas na nagtatakda ng kahihinatnan ng ating buhay at hinaharap para tuklasin kung saan nagmula ang pagkakamali at upang maiiwasto ito.

Simula sa Art. II, Sek, 4 ng Deklarasyon ng Prinsipyo ng Konstitusyon natin, iniaatas na ang... pangunahing tungkulin ng Pamahalaan ay paglingkuran at protektahan ang sambayanan. Sa kasamaang palad, may mga TAGAPAGLINGKOD BAYAN na nag-aakalang kabilang sila sa mga pinakamagandang handog ng Diyos sa sangkatauhan at nalilimutan (o sadyang nilalampasan) ang subok sa panahong prinsipyo na ang opisyo publiko ay isang paglilingkod na ipinagkatiwala ng bayan!

Ang mga tao sa gobyerno, mula sa kontraktuwal na kaminero o tagapasunod ng trapiko, hanggang sa Pangulo ng Republika ay pawang mga TAGAPAGlingkod bayan at tayong mga PANGKARANIWANG MAMAMAYAN ang KANILANG PINAGLILINGKURAN! Sinuman sa alinmang administrasyon ang hindi makatanggap ng katotohanan ito, dapat ay magibtiw sa panunungkulan at humanap ng hanapbuhay sa ibang lugar sa pribadong sektor!

Iniaatas ng Sek, 6 ng Art. II na... Hindi dapat labagin ang pagkakahiwalay ng Simbahan at ng Estado... pero ang mismong prinsipyo nito ang walang pakundangang nilalabag kapuwa ng Simbahan at Estado at inaaglahi ang ating Konstitusyon. May mga lider relihiyoso na ipinagmamalaki pa ang kanilang impluwensiyang politikal samantalang maraming politiko naman ang lumuluhod nang palagian para nagmamakaawa ng suporta sa panahon ng eleksiyon.

Sa ilalim ng Art. II, Sek. 9 Iniaatas ng mga patakaran ng Estado na... Dapat itaguyod ng Estado ang makatwiran at dinamikong kaayusang panlipunan na titiyak sa kasaganaan at kasarinlan ng bansa at magpapalaya sa sambayanan laban sa kahirapan sa pamamagitan ng mga patakarang nagtatakda ng sapat na mga lingkurang panlipunan, nagtataguyod ng pagkakataon na magkahanapbuhay ang lahat, umaangat ng istandard ng pamumuhay at ng lalong mainam na uri ng buhay para sa lahat. Ang kasunod na Sek. 10 ng Art. II ay lalo pang nag-aatas na... dapat itaguyod ng Estado ang katarungang panlipunan sa lahat ng mga yugto ng pambansang pagpapaunlad.

Hindi natin kailangang maging mga henyo para malamang walang makatarungan at dinamikong sistemang panlipunan; na ang higit sa 70% ng populasyon ay namumuhay sa ibaba ng hanggahan ng kahirapan; na halos di-umiiral ang mga panlipunang serbisyo; na ang mayorya sa ating lakas paggawa ay mga kaswal, kontraktuwal o pinatrabaho ng mga ahensiyang nag-eempleyo; na sadsad na ang ating estandard ng pamumuhay; at lagi na lang nakakawala sa ating mga kamay ang katarungang panlipunan at pambansang kaunlaran.

Sa Sek. 11 ng Art. II, iniatas ng mga Patakaran ng Estado na... pinahahalagahan ng Estado ang dignidad ng bawat indibidwal na tao at ginagarantiyahan ang ganap na paggalang sa karapatang pantao. Kapag nababaril ang mga magsasaka sa Mendiola, o nakikidnap ang mga tao sa liwanag ng araw, o napapatay nang walang pakundangan ang mga mamamahayag, mahirap isipin na talagang nauunawaan ng Estado ang tunay na kahulugan ng dignidad, lalo pa, na garantiyahan ang ganap na paggalang sa karapatang pantao!

Mapalad tayo sa ating ekonomiyang pinasusulong-ng-OFW. Sa dami ng mga inutil at walang silbiing naihalal o naitalaga sa mga impluwensiyal na puwesto sa gobyerno, bangkarote na tayo noon pa. Ang mga padalang pera ng OFW para suportahan ang kanilang pamilya ang tanging naging tagapagligtas ng bansa para hindi magsara ang mga imperyo ng negosyo kahit sa panahon ng krisis.

Pero hindi nakinabang ang mga lokal na manggagawa sa pagliligtas na ito. Malaking bilang ng lakas paggawa sa sektor ng gobyerno at pribado ang patuloy na naempleyo bilang kaswal o napagtrabaho ng mga ahensiyang nag-eempleyo para malusutan ang mga hinihingi ng ating Batas sa Paggawa! Sa kabila ito ng Sek. 18 ng Art. II ng parehong Konstitusyon na nag-aatas na... sumasang-ayon ang Estado na ang paggawa bilang pangunahing lakas panlipunan at pang-ekonomiya at... poprotektahan nito ang karapatan ng mga manggagawa at isusulong ang kanilang kapakanan.

Sa kontradiksiyon, pinahintulutan ng gobyerno ang isang oportunista (iyon ding taipan(?) na nagnakaw ng social security benefits ng mga manggagawa sa pamamagitan ng pagmanipula ng pagbili ng pamumuhunan ng institusyon sa isang bangko sa halagang napakababa kumpara sa umiiral na halaga sa merkado) na patuloy na walanghiyain ang karapatan ng mga manggagawa. Kung kaninong karapatan ang pinoprotektahan at kung kaninong kapakanan ang isinusulong ng Pamahalaan ay isang patuloy na palaisipan.

Hindi diyan natatapos ang kawalan ng katarungan. Para mapanatili ang status quo ng kapangyarihan at manatili ang kontrol nila sa ating mga buhay, siniguro ng naghaharing-uri na manatili tayong nabalaho sa pagiging bansang agrikultural na hindi sumusuprta sa sarili nating mga magsasaka. Kahit na ang Sek. 21 ng Art. II ng Konstitusyon na... isusulong ng Estado ang komprehensibong kaunlarang rural at repormang agraryo... napatay pa rin ang mga magsasaka dahil sa pagpoprotesta ng mabagal na implementasyon ng CARP sa Mendiola at kakatwa, sa Hacienda Luisita. Ang mga manggagawang agrikultural, pagkaraan ng mahigit sa 23 taon ng ipinangakong emensipasyon sa pamamagitan ng reporma sa lupa, ay patuloy na nakasadlak sa lusak ng kahirapan, pagdurusa at kawalang dignidad.

Pagkaraang nating isugal sa panganib ang lahat noong 1986, paano nakapagpatuloy itong malagim na kalagayan sa kabila ng napagtagumpayang demokrasya? Nagpalit lang ba ng “tali sa leeg” ang mga naghaharing uri para magpakita ng anyo ng pagbabago? Ito bang mga panginoong feudal at oligarko, pagkaraang makipagsayaw sa diktadura para sa pansarili nilang interes, ay nagpasiyahang hindi na maitataguyod ang dating dispensasyon at mas mabuting mapasakamay na ng isang kauri nila ang kapangyarihan?

Si Marcos sa panahon ng kaniyang diktatura, ay lumikha ng bagong lahi ng naghaharing uri. Sa pamamagitan ng yamang nakurakot nila, ang mga “praetorian guards” at kroni niya ay nakihati sa lakas at impluwensiya ng tradisyonal na naghaharing uri. Dahil na rin sa takot na ang pamilyang Marcos at mga kasapakat ay makabalik sa kapangyarihan pagkaraan ng popular na pag-aaklas, ang Sek. 26 ng Art. II na nagpahayag na... Dapat seguruhin ng Estado ang pantay na pag-uukol ng mga pagkakataon para sa lingkurang pambayan, at ipagbawal ang mga dinastiyang politikal sang-ayon sa maaaring ipagkahulugan ng batas... ay ipinasama nitong mga nagwaging oligarko sa ating Konstitusyon.

Ang simpleng dagdag na sang-ayon sa maaring ipakahulugan ng batas ay isiningit para epektibong makapon ang naturang probisyon kung sakaling “umimbay sa dalawang direksiyon ang pendulum.” Nang mangyari ito, walang batas na itinatag upang mabigyang depinisyon ang probisyong ito kung kaya humantong tayong pinamamahalaan ng “pare-parehong mga aso” na nagpalit lang ng “tali sa leeg.” Ito ang dahilan kung bakit nanatiling nakasadlak sa alanganin ang pagkakataon para sa isang mas mahusay na serbisyo publiko.

Isina-institusyon nitong kasalanan ng pagkaligta ang ang sistema ng bulok palakasan sa politika. Kahit ang Sek. 27 ng Patakaran ng Estado na nag-aatas na... pananatilihin ng Estado ang katapatan at integridad sa serbisyo publiko at gagawa ng mga positibo at mabisang hakbang laban sa katiwalian... patuloy sa pagiging isa sa pinakamasama sa buong mundo ang serbisyo publiko sa Pilipinas. Hindi ito isang eksaherasyon, nakikita natin ito sa oras na lumabas tayo ng sariling pinto hanggang sa trabaho at hanggang sa pag-uwi sa tahanan. Binabangungot pa tayo dahil dito paminsan-minsan.

Kakatwa na isa sa mga dahilan kung bakit napatalsik sa kapangyarihan si Marcos ay dahil sa kakulangan ng pagiging bukas ng kaniyang rehimen sa pagsusuri ng bayan. Ito ang dahilan kung kaya iniaatas ng Sek. 28, Art. II ng ating Konstitusyon na... Batay sa makatwirang mga kondisyon na itinakda ng batas, inaangkin at ipinatutupad ng Estado ang patakarang lubos na hayagang pagsisiwalat ng lahat ng mga transaksyon nito na kinapapalooban ng kapakanang pambayan.

Pinalakas pa itong prinsipyo ng ating Talaan ng Karapatan sa ilalim ng Sek. 7, Art. III ng Konstitusyon na nag-aatas na... dapat kilalanin ang karapatan ng taong-bayan na mabatid ang mga bagay-bagay na may kinalaman sa kanilang kapakanan. Ang kaalaman sa mga opisyal na rekord, at sa mga dokumento at papeles tungkol sa mga opisyal na gawain, transaksyon, o pasya, gayon din sa mga datos sa pananaliksik ng pamahalaan na pinagbabatayan ng patakaran sa pagpapaunlad ay dapat ibigay sa mamamayan sa ilalim ng mga katakdaang maaaring itadhana ng batas.

Sa kabuuan, mayroon tayong Konstitusyon na nag-aatas ng isang patakaran ng ganap na lantarang pagbubunyag sa publiko na pinalakas pa ng isang probisyon sa Talaan ng Karapatan para makita ang mga dokumentong opisyal; pero ang mga Filipino ang isa sa mga pinakaignorante tungkol sa kanilang batayang karapatan at kung ano ang nangyayari sa likod ng mga saradong pinto ng mga tanggapan ng pamahalaan.

Ang dagdag na batay sa makatuwirang mga kondisyong itinakda ng batas sa Sek. 28, Art. II at ng kolatilya na sa ilalim ng mga katakdaang maaring itadhana ng batas sa Sek. 7, Art. III ng Konstitusyon ay naglagay sa mga probisyong ito sa kawalan. Maiisip ba ninuman ang isang probisyon sa alinmang Talaan ng Karapatan na mangangailangan ng isang batas na nagbibigay-kapangayarihan dito?

Bilang dagdag na insulto sa idinulot na sakit, ang mismong mga taong inilagay natin sa kapangyarihan sa pamamagitan ng ating dugo at pawis ay nag-imbento ng pakulong R.A. 6713 (Kodigo ng Asal at Huwarang Etikal para sa mga Opisyal at Kawaning Publiko), isang baluktot na manipestasyon ng isang nagbibigay kapangyarihang batas upang makapagpakita ng pakunwaring pagsunod sa hinihingi ng Konstitusyon.

Pagkaraang mababoy at mawalanghiya ng EDSA 2 at 3 ang 1986 People-Power Revolution, nag-iba na nang husto ang pananaw ng mga Filipino. Naging mapagduda na sila kaya hindi na naniniwalang mayroon pang prinsipyo ng pananagutang publiko. Nagsilbi itong huling pako sa kabaong ng panlipunang responsibilidad na ibinaon sa hukay ng mga ganid na nasa kapangyarihan. Ito ang dahilan kung bakit pagkatapos ng 23 taon na mabawi natin ang mga demokratikong institusyon, gumagapang pa rin tayo sa dilim tungkol sa kung saan, paano at bakit nilulustay at winawaldas ang ating pinaghirapang buwis kahit may isang Konstitusyon na sa lakas at bisa ay itinatanghal ang pagbubunyag at pagpigil dito.

Dahilan sa ganitong ganitong kawalang-katarungan, sa loob lamang ng wala pang isang dekada pagkaraan ng 1986 ay nakita natin ang isang kilalang Tsinong kroni ni Marcos na sumakop sa depositoryong bangko ng gobyerno, umagaw sa pangangasiwa ng internasyonal na flag carrier ng bansa, nakalusot sa hindi binayarang bilyon pisong buwis, at nakontrol ang US$635 Milyon na kadeposito-plika sa naturang bangko sang-ayon sa kasunduan ng isang banko Swiso at ng ating Gobyerno patungkol sa nakaw na yamang ito.

Sa parehong panahon, isa pang Tsinong kroni ni Marcos ang nakatakas sa gayong pagkilala sa tulong ng isang Komisyoner ng PCGG na halatang-halata na humingi ng komisyon sa nakaw na yaman. Pagkaraa’y naitalaga pa siya bilang Embahador, isang titulong ipinagmamalaki niya hanggang ngayon. Itinuturing niya ngayon ang sarili bilang higante sa media at lehitimong negosyante.Na-karma ang naturang Tsinoy na kroni nang maging tuso ang kaniyang kalaguyo na ginamit niyang dummy sa marami niyang negosyo. Nakakuha ng "Protection Order" sa korte ang babae at lumayas ng bitbit ang malaking bahagi ng kayamanan nito.

Isa pang kakatwang kuwento ang isang Tsinong kroni ni Marcos na yumaman nang husto sa panahon ng dating diktador. Para maligtas ang sarili noong 1986, “kinagat niya ang kamay na nag-aruga sa kaniya” at naging “nagsa-hudas ika nga” kaya nakalusot siya sa pang-aagaw ng lupa, hindi pagbabayad ng buwis ng hindi man lang nagalaw ang kaniyang nakaw na yaman. Hindi pa nasiyahan sa yaman, nakaisip ang mga anak niya ng isang kaduda-dudang iskema na maging tagapamahagi ng kanilang kalaban sa industriyang parmasyutika sa tulong ng mga dayuhang ganid. Dahil yata namamana ang pagiging taksil, inakala nilang makakalusot din sila. Pero inabot din sila ng “karma” at humantong silang tagasapo sa pagbabayad ng bilyong pisong pagkalugi na iniutang sa mga lokal na bangko ng kanilang kasabwat sa loob ng ilang taon katulad ng nangyari sa ENRON.

Mayroon ding ahente ng karpet na (hanggang 1982 ay walang palyang nagbabayad ng kaniyang kontribusyon sa SSS) ang bigla na lang nagkaroon ng bilyon pagkaraang makasal sa isang kilalang kawani ni Mrs. Marcos. Ang una niyan pasok sa sirkulo ng negosyo ay sa pamamagitan ng isang kumpanya ng konstruksiyon na naka-korner ng maraming kontrata sa pagtatayo ng LRT. Pumasok din siya sa industriya ng pre-need nguni't hindi nagtagumpay. Bagama’t tumakas siya kasama ng mga Marcos, nagbalik din siya, naging kasapi ng Philippine Stock Exchange bilang mangangalakal ng securities, tagapagmay-ari ng maraming mga motel, at minsan naging kolumnista pa sa isang kilalang peryodiko.

At mayroong pang aminadong kroni ni Marcos na ngayon naman ay katsokaran daw ni Mike Arroyo sa golf. Totoo man o hindi, itong maabilidad pero mababang uri ng suwitik ay nakapagpalusot ng daang milyong piso sa transaksiyon sa panahon ni Ramos; sampu-sampung milyon sa panahon ni Erap at muli daang milyong piso kailan lamang. Paborito niyang gatasan ang Bureau of Fire Protection. Isa rin daw siyang bayaw ng isang kilalang miyembro ng gabinete at hindi kailan man inimbestigahan ng PCGG.

Samantala, ang mga biktima ng paglabag sa karapatang pantao sa panahon ni Marcos ay isa-isa nang namamatay bago pa man nila makita kahit ang isang sentimo lang ng napagkasunduang kabayaran na napagkasunduan sa labas ng korte ng class suit na isinampa nila sa Honolulu, Hawaii. Nasaan na kaya ang hustisya sa lahat ng ito?

Sa paghinto ng batas, nagsisimula ang paninikil. Isa itong mahalagang aral na dapat nating natutuhan pagkaraan ng lahat ng ating narananasan. Ang lahat ng ito ay may kinalaman lamang sa kontrol, iiral lang ang kawalang katarungan kapag laganap ang takot, katangahan, desperasyon, at kawalang pag-asa kaya bigo tayong igiit ng walang alinlangan ang ating mga karapatan at ang pagpapatupad ng ating mga batas. Hindi sapat na maipasa ang mga batas gaano man kadakila ang layunin; dapat itong maipakatupad nang walang takot o pabor para ito’y maging mabisa! Dapat na tayo ay mapamahalaan ng batas batas, at HINDI ng mga tao lang.

Kung maingat nating pag-aaralan ang ebolusyon ng tao, lipunan at gobyerno sa kabuuan, ginawa ang batas, ipinapasa at isinasakatuparan dahil sa kahinaan ng tao na mawala sa katwiran kung sa palagay nila ay malulusutan nila ito. Ang batas ang ikinaiiba natin sa mga mababangis na hayop. Kung wala ang mga batas na ito, magbalik na lang marahil tayo sa kagubatan na ating pinagmulan at hayaan na lang mangibabaw ang batas ng kagubatan.

Gayunman, huwag nating kalimutan na sa kabila ng mga itinuturing na kakulangan, nananatiling tanging ang mga batas na ito rin ang susi sa ating kaligtasan. Bilang mga batas na umiiral ng bansa, kahit ang mga taong nasa kapangyarihan ay walang magagawa kundi sumunod dito kapag ninais igiit ng SOBERANYANG TAUMBAYANG FILIPINO! Pinapatunayan ang katotohanang ito ng Mga Nagkakaisang Bansa sa 1948 Unibersal na Deklarasyon ng Karapatang Pantao. Ang Artikulo 21, Seksiyon 3 ng deklarasyon ay nag-aatas na “... Ang naisin ng taumbayan ang magiging batayan ng awtoridad ng gobyerno...” Ito ang batayang katotohanan na hindi matatawaran; hindi na tayo isang rehimeng-militar.

Kung hindi ganito kalakaran, bakit kahit ang mataas at makapangyarihan ay lumuluhod at nagmamakaawa kapag panahon ng eleksiyon? Sa ganito pa ring katuwiran, kailangan nilang mamili, mandahas, o kahit pumatay kung minsan para makasunod sila sa hinihiling ng batas. Sa pagbabalik-tanaw, kahit pagkaraang maagaw ni Marcos ang kapangyarihan sa pamamagitan ng deklarasyon ng “Batas Militar,” nagpakita pa rin siya ng anyo ng pagsunod sa batas kahit sa saliwang paraan para makuha ang pagkilala at pagiging lehitimo.

Ang gumagabay na prinsipyong ito ang nagtutulak sa amin na ipagpatuloy ang publikasyong ito nang walang pasubali sa kabila ng maraming hadlang. Ang unang hakbang sa tungo sa pagnanais ng katarungan ay ang paghahanap ng katotohanan gaano man ito kasakit. Marapat na hanapin ito, magka-gayunman, nang walang takot o pabor sa isang patas at balanseng paraan sa lahat ng oras.

Taglay ng tao ang hindi mababaling karapatan na malaman ang katotohanan, ito lang ang tanging paraan upang makagawa tayo ng mskstwirang paghusga sa mga isyung pangpamahalaan. Sa pangkalahatan, ang boto natin ang naglalagay sa mga ito sa kapangyarihan at ang buwis na ibinayad natin ang ginugugol sa bawat sentimong gastahin sa loob at labas ng kanilang mga pampublikong tanggapan.

Alinmang daan patungo sa paghanap ng katotohanan at katarungan ay napakalungkot at puno ng balakid. Hindi maiiwasan na masira ang mga relasyon at pagkakaibigan dahil sa hangaring ito. Inaalo na lang namin ang aming mga sarili sa paniniwalang kung may matitira man, ang mga ito ay siyang pangtotoo at panghabang-buhay.

Ang paghanap ng katotohanan sa paghanap ng katarungan ay isang malaking responsibilidad na nasa balikat ng lahat. Bukod sa pag-aalam sa mga karapatan, hawak ng bawat isa sa atin ang responsibilidad ng pag-urirat kung ano ang dapat asahan at igiit sa ating mga tagapaglingkod-bayan na ang pangunahing katungkulan ay maglingkod at protektahan ang mamamayan.

Laging tandaan na ito rin ang mga lingkod-bayan na ito ang nagpapasa ng kasalanan at sinisisi ang mga mamamayan a kanilang mga kakulangan.. Isang napakagandang halimbawa ay kapag nagkabuhol-buhol ang trapiko, sinisisi ng mga tagapaglingkod-bayan ang ang kawalan ng disiplina mga tsuper at pasahero. Malay man o hindi, nalilimutan nila na may mga batas trapiko at pinapasuweldo natin sila para ipatupad ang mga ito ito.

Sa mga panahong nagdaan, nagtatag tayo ng mga gobyerno o pamahalaan, at nagpasa ng mga batas sa ating pagbabakasakaling marendahan at makontrol ang “kahayupan” sa ating mga katawan. Sa kahulihulihan, ang susi ng ating kinabukasan ay ang kakayahan nating sundin at ipatupad ang mga batas na ito nang walang takot o pinapanigan. Ang pagkilos ng kulang sa mga pangangailangang ito ay tunay na kaestupiduhan at pagpapakamatay ng tuluyan.

---