Imbestigador | Credit Crash Imbestigador | Insurance Intel Imbestigador | Medical Melancholia Imbestigador | Pre-need Profiler Imbestigador | Shopping Mole Imbestigador | Auto Motives
Web Counter: Free Hit Counter
UN Universal Declaration of Human Rights


    Whereas recognition of the inherent dignity and of the equal and inalienable rights of all members of the human family is the foundation of freedom, justice and peace in the world,

    Whereas disregard and contempt for human rights have resulted in barbarous acts which have outraged the conscience of mankind, and the advent of a world in which human beings shall enjoy freedom of speech and belief and freedom from fear and want has been proclaimed as the highest aspiration of the common people,

    Whereas it is essential, if man is not to be compelled to have recourse, as a last resort, to rebellion against tyranny and oppression, that human rights should be protected by the rule of law,

    Whereas it is essential to promote the development of friendly relations between nations,

    Whereas the peoples of the United Nations have in the Charter reaffirmed their faith in fundamental human rights, in the dignity and worth of the human person and in the equal rights of men and women and have determined to promote social progress and better standards of life in larger freedom,

    Whereas Member States have pledged themselves to achieve, in cooperation with the United Nations, the promotion of universal respect for and observance of human rights and fundamental freedoms,

    Whereas a common understanding of these rights and freedoms is of the greatest importance for the full realization of this pledge,

Now, therefore,

The General Assembly,

    Proclaims this Universal Declaration of Human Rights as a common standard of achievement for all peoples and all nations, to the end that every individual and every organ of society, keeping this Declaration constantly in mind, shall strive by teaching and education to promote respect for these rights and freedoms and by progressive measures, national and international, to secure their universal and effective recognition and observance, both among the peoples of Member States themselves and among the peoples of territories under their jurisdiction.

Article 1

    All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.

Article 2

    Everyone is entitled to all the rights and freedoms set forth in this Declaration, without distinction of any kind, such as race, colour, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status.

    Furthermore, no distinction shall be made on the basis of the political, jurisdictional or international status of the country or territory to which a person belongs, whether it be independent, trust, non-self-governing or under any other limitation of sovereignty.

Article 3

    Everyone has the right to life, liberty and security of person.

Article 4

    No one shall be held in slavery or servitude; slavery and the slave trade shall be prohibited in all their forms.

Article 5

    No one shall be subjected to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment or punishment.

Article 6

    Everyone has the right to recognition everywhere as a person before the law.

Article 7

    All are equal before the law and are entitled without any discrimination to equal protection of the law. All are entitled to equal protection against any discrimination in violation of this Declaration and against any incitement to such discrimination.

Article 8

    Everyone has the right to an effective remedy by the competent national tribunals for acts violating the fundamental rights granted him by the constitution or by law.

Article 9

    No one shall be subjected to arbitrary arrest, detention or exile.

Article 10

    Everyone is entitled in full equality to a fair and public hearing by an independent and impartial tribunal, in the determination of his rights and obligations and of any criminal charge against him.

Article 11

  1. Everyone charged with a penal offence has the right to be presumed innocent until proved guilty according to law in a public trial at which he has had all the guarantees necessary for his defence.
  2. No one shall be held guilty of any penal offence on account of any act or omission which did not constitute a penal offence, under national or international law, at the time when it was committed. Nor shall a heavier penalty be imposed than the one that was applicable at the time the penal offence was committed.

Article 12

    No one shall be subjected to arbitrary interference with his privacy, family, home or correspondence, nor to attacks upon his honour and reputation. Everyone has the right to the protection of the law against such interference or attacks.

Article 13

  1. Everyone has the right to freedom of movement and residence within the borders of each State.
  2. Everyone has the right to leave any country, including his own, and to return to his country.

Article 14

  1. Everyone has the right to seek and to enjoy in other countries asylum from persecution.
  2. This right may not be invoked in the case of prosecutions genuinely arising from non-political crimes or from acts contrary to the purposes and principles of the United Nations.

Article 15

  1. Everyone has the right to a nationality.
  2. No one shall be arbitrarily deprived of his nationality nor denied the right to change his nationality.

Article 16

  1. Men and women of full age, without any limitation due to race, nationality or religion, have the right to marry and to found a family. They are entitled to equal rights as to marriage, during marriage and at its dissolution.
  2. Marriage shall be entered into only with the free and full consent of the intending spouses.
  3. The family is the natural and fundamental group unit of society and is entitled to protection by society and the State.

Article 17

  1. Everyone has the right to own property alone as well as in association with others.
  2. No one shall be arbitrarily deprived of his property.

Article 18

    Everyone has the right to freedom of thought, conscience and religion; this right includes freedom to change his religion or belief, and freedom, either alone or in community with others and in public or private, to manifest his religion or belief in teaching, practice, worship and observance.

Article 19

    Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart information and ideas through any media and regardless of frontiers.

Article 20

  1. Everyone has the right to freedom of peaceful assembly and association.
  2. No one may be compelled to belong to an association.

Article 21

  1. Everyone has the right to take part in the government of his country, directly or through freely chosen representatives.
  2. Everyone has the right to equal access to public service in his country.
  3. The will of the people shall be the basis of the authority of government; this will shall be expressed in periodic and genuine elections which shall be by universal and equal suffrage and shall be held by secret vote or by equivalent free voting procedures.

Article 22

    Everyone, as a member of society, has the right to social security and is entitled to realization, through national effort and international co-operation and in accordance with the organization and resources of each State, of the economic, social and cultural rights indispensable for his dignity and the free development of his personality.

Article 23

  1. Everyone has the right to work, to free choice of employment, to just and favourable conditions of work and to protection against unemployment.
  2. Everyone, without any discrimination, has the right to equal pay for equal work.
  3. Everyone who works has the right to just and favourable remuneration ensuring for himself and his family an existence worthy of human dignity, and supplemented, if necessary, by other means of social protection.
  4. Everyone has the right to form and to join trade unions for the protection of his interests.

Article 24

    Everyone has the right to rest and leisure, including reasonable limitation of working hours and periodic holidays with pay.

Article 25

  1. Everyone has the right to a standard of living adequate for the health and well-being of himself and of his family, including food, clothing, housing and medical care and necessary social services, and the right to security in the event of unemployment, sickness, disability, widowhood, old age or other lack of livelihood in circumstances beyond his control.
  2. Motherhood and childhood are entitled to special care and assistance. All children, whether born in or out of wedlock, shall enjoy the same social protection.

Article 26

  1. Everyone has the right to education. Education shall be free, at least in the elementary and fundamental stages. Elementary education shall be compulsory. Technical and professional education shall be made generally available and higher education shall be equally accessible to all on the basis of merit.
  2. Education shall be directed to the full development of the human personality and to the strengthening of respect for human rights and fundamental freedoms. It shall promote understanding, tolerance and friendship among all nations, racial or religious groups, and shall further the activities of the United Nations for the maintenance of peace.
  3. Parents have a prior right to choose the kind of education that shall be given to their children.

Article 27

  1. Everyone has the right freely to participate in the cultural life of the community, to enjoy the arts and to share in scientific advancement and its benefits.
  2. Everyone has the right to the protection of the moral and material interests resulting from any scientific, literary or artistic production of which he is the author.

Article 28

Everyone is entitled to a social and international order in which the rights and freedoms set forth in this Declaration can be fully realized.

Article 29

  1. Everyone has duties to the community in which alone the free and full development of his personality is possible.
  2. In the exercise of his rights and freedoms, everyone shall be subject only to such limitations as are determined by law solely for the purpose of securing due recognition and respect for the rights and freedoms of others and of meeting the just requirements of morality, public order and the general welfare in a democratic society.
  3. These rights and freedoms may in no case be exercised contrary to the purposes and principles of the United Nations.

Article 30

    Nothing in this Declaration may be interpreted as implying for any State, group or person any right to engage in any activity or to perform any act aimed at the destruction of any of the rights and freedoms set forth herein.

Imbestigador | The common people should know more about their rights

Dahilan sa kakulangan sa hustong kaalaman ng kanilang mga karapatan, ang karaniwang mamamayan ay madalas nayuyurakan ng walang kalaban-laban. Kahit sa simpleng pagpapatupad ng batas-trapiko, ang kalituhan ay nagiging dahilan upang pati mga walang karapatan dito ay nakikialam. Ang hayagang pakikialam ng mga pribadong security guards sa batas-trapiko tulad ng nakalarawan ay isang magandang halimbawa.

Source: UN Department of Public Information

Pandaigdig na Pagpapahayag ng nga Karapatan ng Tao mula sa UN


    Sapagkat ang pagkilala sa katutubong karangalan at sa pantay at di-maikakait na mga karapatan ng lahat ng nabibilang sa angkan ng tao ay siyang saligan ng kalayaan, katarungan at kapayapaan sa daigdig.

    Sapagkat ang pagwawalang-bahala at paglalapastangan sa mga karapatan ng tao ay nagbunga ng mga gawang di-makatao na humamak sa budhi ng sangkatauhan, at ang pagdatal ng isang daigdig na ang mga tao ay magtatamasa ng kalayaan sa pagsasalita at ng kaligtasan sa pangamba at pagdaralita ay ipinahayag na pinakamataas na mithiin ng mga karaniwang tao.

    Sapagkat mahalaga, kung ang tao ay di-pipiliting manghawakan bilang huling magagawa, sa paghihimagsik laban sa paniniil at pang-aapi, na ang mga karapatan ng tao'y mapangalagaan sa pamamagitan ng paghahari ng batas.

    Sapagkat mahalagang itaguyod ang pagpapaunlad ng mabuting pagsasamahan ng mga bansa.

    Sapagkat ang mga mamamayan ng Mga Bansang Nagkakaisa ay nagpatibay sa Karta ng kanilang pananalig sa mga Saligang karapatan ng tao, sa karangalan at kahalagahan ng pagkatao at sa pantay na mga karapatan ng mga lalaki at babae at nagpapasiyang itaguyod ang kaunlarang panlipunan at lalong mabubuting pamantayan ng buhay sa lalong malaking kalayaan.

    Sapagkat ang mga Kasaping Estado ay nangako sa kanilang sarili na tamuhin sa pakikipagtulungan sa mga Bansang Nagkakaisa, ang pagtataguyod ng pandaigdig na paggalang at pagtalima sa mga karapatan ng tao at mga saligang kalayaan.

    Sapagkat lubhang mahalaga ang pagkakaunawa ng lahat sa mga karapatan at kalayaang ito at lubhang mahalaga sa ganap na pagsasakatuparan ng mga pangakong ito.

Ngayon, Samakatuwid,
Ang Pangkalahatang Kapulungan
ay nagpapahayag ng
Pandaigdig na Pagpapahayag na ito
ng mga Karapatan ng Tao

bilang pangkalahatang pamantayang maisasagawa para sa lahat ng tao at bansa, sa layuning ang bawat tao at bawat galamay ng lipunan, na laging nasa isip ang Pahayag na ito, ay magsikap sa pamamagitan ng pagtuturo at edukasyon na maitaguyod ang paggalang sa mga karapatan at kalayaang ito at sa pamamagitan ng mga hakbang na pagsulong na pambansa at pandaigdig, ay makamtan ang pangkalahatan at mabisang pagkilala at pagtalima sa mga ito, maging ng mga mamamayan ng mga Kasaping Estado at ng mga mamamayan ng mga teritoryo na nasa ilalim ng kanilang nasasakupan.

Artikulo 1

    Ang lahat ng tao'y isinilang na malaya at pantay-pantay sa karangalan at mga karapatan. Sila'y pinagkalooban ng katwiran at budhi at dapat magpalagayan ang isa't isa sa diwa ng pagkakapatiran.

Artikulo 2

    Ang bawat tao'y karapat-dapat sa lahat ng karapatan at kalayaang nakalahad sa Pahayag na ito, nang walang ano mang uri ng pagtatangi, gaya ng lahi, kulay, kasarian, wika, relihiyon, kuro-kurong pampulitika o iba pa, pinagmulang bansa o lipunan, ari-arian, kapanganakan o iba pang katayuan.

    Bukod dito, walang pagtatanging gagawin batay sa katayuang pampulitika, hurisdiksiyunal o pandaigdig na kalagayan ng bansa o teritoryong kinabibilangan ng isang tao, maging ito ay nagsasarili, itinitiwala, di-nakapamamahala sa sarili o nasa ilalim ng ano mang katakdaan ng soberanya.

Artikulo 3

    Ang bawat tao'y may karapatan sa buhay, kalayaan at kapanatagan ng sarili.

Artikulo 4

    Walang sino mang aalipinin o bubusabusin; ipagbabawal ang ano mang anyo ng pang-aalipin at ang pangangalakal ng alipin.

Artikulo 5

    Walang sino mang pahihirapan o lalapatan ng malupit,di-makatao o nakalalait na pakikitungo sa parusa.

Artikulo 6

    Ang bawat tao'y may karapatang kilalanin saan mang dako bilang isang tao sa harap ng batas.

Artikulo 7

    Ang lahat ay pantay-pantay sa harap ng batas at may karapatan sa walang pagtatangi ng pangangalaga ng batas. Ang lahat ay may karapatan sa pantay na pangangalaga laban sa ano mang pagtatangi-tanging nalalabag sa Pahayag na ito at laban sa ano mang pagbubuyo sa gayong pagtatangi-tangi.

Artikulo 8

    Ang bawat tao'y may karapatan sa mabisang lunas ng karampatang mga hukumang pambansa tungkol sa mga gawang lumalabag sa pangunahing mga karapatan na ipinagkaloob sa kanya ng saligang batas o ng batas.

Artikulo 9

    Walang sino mang ipaiilalim sa di-makatwirang pagdakip, pagpigil o pagpapatapon.

Artikulo 10

    Ang bawat tao'y may karapatan sa ganap na pagkakapantay-pantay, sa isang makatarungan at hayag na paglilitis ng isang hukumang malaya at walang kinikilingan, sa pagpapasiya ng kanyang mga karapatan at panangutan at sa ano mang paratang na kriminal laban sa kanya.

Artikulo 11

  1. Ang bawat taong pinararatangan ng pagkakasalang pinarurusahan ay may karapatang ituring na walang-sala hanggang di-napatutunayang nagkasala alinsunod sa batas sa isang hayag na paglilitis na ipinagkaroon niya ng lahat ng garantiyang kailangan sa kanyang pagtatanggol.
  2. Walang taong ituturing na nagkasala ng pagkakasalang pinarurusahan dahil sa ano mang gawa o pagkukulang na hindi isang pagkakasalang pinarurusahan, sa ilalim ng batas pambansa o pandaigdig, noong panahong ginawa iyon. Hindi rin ipapataw ang parusang lalong mabigat kaysa nararapat nang panahong magawa ang pagkakasalang pinarurusahan.

Artikulo 12

    Walang taong isasailalim sa di-makatwirang panghihimasok sa kanyang pananhimik, pamilya, tahanan o pakikipagsulatang ni sa tuligsa sa kanyang karangalan at mabuting pangalan. Ang bawat tao'y may karapatan sa pangangalaga ng batas laban sa gayong mga panghihimasok o tuligsa.

Artikulo 13

  1. Ang bawat tao'y may karapatan sa kalayaan ng pagkilos at paninirahan sa loob ng mga hanggahan ng bawat estado.
  2. Ang bawat tao'y may karapatang umalis sa alin mang bansa, pati na sa kanyang sarili, at bumalik sa kanyang bansa.

Artikulo 14

  1. Ang bawat tao'y may karapatang humanap at magtamasa sa ibang bansa ng pagpapakupkop laban sa pag-uusig.
  2. Ang karapatang ito'y hindi mahihingi sa mga pag-uusig na tunay na nagbubuhat sa mga pagkakasalang di-pampulitika o sa mga gawang nasasalungat sa mga layunin at simulain ng mga Bansang Nagkakaisa.

Artikulo 15

  1. Ang bawat tao'y may karapatan sa isang pagkamamamayan.
  2. Walang sino mang aalisan ng kanyang pagkamamamayan ng walang katwiran ni pagkakaitan ng karapatang magpalit ng kanyang pagkamamamayan.

Artikulo 16

  1. Ang mga lalaki't babaeng may sapat na gulang ay may karapatang mag-asawa at magpamilya nang walang ano mang pagtatakda dahil sa lahi, bansang kinabibilangan o relihiyon. Nararapat sila sa pantay-pantay na karapatan sa pag-aasawa, sa panahong may asawa at pagpapawalang bisa nito.
  2. Ang pag-aasawa'y papasukan lamang sa pamamagitan ng malaya at lubos na pagsang-ayon ng mga nagbabalak magkapangasawahan.
  3. Ang pamilya ay likas at pangunahing pangkat sa sangay ng lipunan at karapat-dapat sa pangangalaga ng lipunan at ng Estado.

Artikulo 17

  1. Ang bawat tao'y may karapatang mag-angkin ng ari-arian nang mag-isa gayon din na kasama ng iba.
  2. Walang sino mang aalisan ng kanyang ari-arian nang walang katwiran.

Artikulo 18

    Ang bawat tao'y may karapatan sa kalayaan ng pag-iisip, budhi at relihiyon; kasama sa karapatang ito ang kalayaang magpalit ng kanyang relihiyon o paniniwala maging nag-iisa o kasama ang iba sa pamayanan upang ipakilala ang kanyang relihiyon o paniniwala sa pagtuturo, pagsasagawa,pagsamba at pagtalima.

Artikulo 19

    Ang bawat tao'y may karapatan sa kalayaan ng pagkukuro at pagpapahayag; kasama ng karapatang ito ang kalayaan at kuru-kuro nang walang panghihimasok at humanap, tumanggap at magbigay ng impormasyon at kaisipan sa pamamagitan ng alin mang paraan ng pagkakalat at walang pagsasaalang-alang ng mga hanggahan.

Artikulo 20

  1. Ang bawat tao'y may karapatan sa kalayaan sa mapayapang pagpupulong at pagsasamahan.
  2. Walang sino mang pipiliting sumapi sa isang kapisanan.

Artikulo 21

  1. Ang bawat tao'y may karapatang makilahok sa pamahalaan ng kanyang bansa, sa tuwiran o sa pamamagitan ng mga kinatawang malayang pinili.
  2. Ang bawat tao'y may karapatan sa pantay na pagpasok sa paglilingkod pambayan ng kanyang bansa.
  3. Ang kalooban ng bayan ang magiging saligan ng kapangyarihan ng pamahalaan; ang kaloobang ito'y ipahahayag sa tunay na mga halalan sa pana-panahon sa pamamagitan ng pangkalahatan at pantay-pantay na paghahalal at idaraos sa pamamagitan ng lihim na balota o sa katumbas na pamamaraan ng malayang pagboto.

Artikulo 22

    Ang bawat tao, bilang kasapi ng lipunan, ay may karapatan sa kapanatagang panlipunan at nararapat na makinabang sa pamamagitan ng pambansang pagsisikap at pakikipagtulungang pandaigdig at alinsunod sa pagkakabuo at mga mapagkukunan ng bawat Estado, sa mga karapatang pangkabuhayan, panlipunan at pangkalinangan na lubhang kailangan para sa kanyang karangalan at sa malayang pagpapaunlad ng kanyang pagkatao.

Artikulo 23

  1. Ang bawat tao'y may karapatan sa paggawa, sa malayang pagpili ng mapapasukang hanapbuhay, sa makatarungan at kanais-nais na mga kalagayan sa paggawa at sa pangangalaga laban sa kawalang mapapasukang hanap-buhay.
  2. Ang bawat tao'y may karapatan sa kapantay na bayad ng kapantay na gawain, nang walang ano mang pagtatangi.
  3. Ang bawat taong gumagawa ay may karapatan sa makatarungan at nababatay sa kabayarang tumitiyak sa kanyang sarili at sa kanyang pamilya ng kabuhayang karapat-dapat sa karangalan ng isang tao, at pupunan, kung kailangan, ng iba pang paraan ng pangangalangang panlipunan.
  4. Ang bawat tao'y may karapatang magtatag at umanib sa mga unyon ng manggagawa para sa pangangalaga ng kanyang mga kapakanan.

Artikulo 24

    Ang bawat tao'y may karapatan sa pamamahinga at paglilibang, kasama ang mga makatwirang pagtatakda ng mga oras ng paggawa at may sahod sa mga pana-panahong pista opisyal.

Artikulo 25

  1. Ang bawat tao'y may karapatan sa isang pamantayan ng pamumuhay na sapat para sa kalusugan at kagalingan ng kanyang sarili at ng kanyang pamilya, kasama na ang pagkain, pananamit, paninirahan at pagpapagamot at kinakailangang mga paglilingkod panlipunan, at ng karapatan sa kapanatagan sa panahong walang gawain, pagkakasakit, pagkabalda, pagkabalo, katandaan at iba pang kakapusan sa ikabubuhay sa mga di-maiiwasang pangyayari.
  2. Ang pagkaina at pagkabata ay nararapat sa tanging kalinga at tulong. Ang lahat ng bata, maging anak na lehitimo o di-lehitimo, ay magtatamasa ng gayon ding pangangalagang panlipunan.

Artikulo 26

  1. Ang bawat tao'y may karapatan sa edukasyon. Ang edukasyon ay walang bayad, doon man lamang sa elementarya at pangunahing antas. Ang edukasyong elementarya ay magiging sapilitan. Ang edukasyong teknikal at propesyonal ay gagawing maabot ng lahat at ang lalong mataas na edukasyon ay ipagkakaloob nang pantay-pantay sa lahat batay sa pagiging karapat-dapat.
  2. Ang edukasyon ay itutungo sa ganap na pagpapaunlad ng pagkatao at sa pagpapalakas ng paggalang sa mga karapatan ng tao at mga pangunahing kalayaan. Itataguyod nito ang pagkakaunawaan, pagbibigayan, at pagkakaibigan ng lahat ng bansa, mga pangkat na panlahi o panrelihiyon, at palawakin ang mga gawain ng mga Bansang Nagkakaisa sa ikapapanatili ng kapayapaan.
  3. Ang mga magulang ay may pangunahing karapatang pumili ng uri ng edukasyong ipagkaloob sa kanilang mga anak.

Artikulo 27

  1. Ang bawat tao'y may karapatang makilahok nang malaya sa buhay pangkalinangan ng pamayanan, upang tamasahin ang mga sining at makihati sa mga kaunlaran sa siyensiya at sa mga pakinabang dito.
  2. Ang bawat tao'y may karapatan sa pangangalaga ng mga kapakanang moral at materyal bunga ng alin mang produksiyong pang-agham, pampanitikan o pansining na siya ang may-akda.

Artikulo 28

    Ang bawat tao'y may karapatan sa kaayusang panlipunan at pandaigdig na ang mga karapatan at mga kalayaang itinakda sa Pahayag na ito ay ganap na maisasakatuparan.

Artikulo 29

  1. Ang bawat tao'y may mga tungkulin sa pamayanan sa ikaaari lamang ng malaya at ganap na pagkaunlad ng kanyang pagkatao.
  2. Sa paggamit ng kanyang mga karapatan at mga kalayaan, ang bawat tao'y masasaklaw lamang ng mga katakdaan gaya ng ipinapasya ng batas ng tanging sa layunin lamang ng pagtatamo ng kaukulang pagkilala at paggalang sa mga karapatan at mga kalayaan ng iba at sa pagtugon sa makatarungang kahilingan ng moralidad, kaayusang pambayan at ng pangkalahatang kagalingan sa isang demokratikong lipunan.
  3. Ang mga karapatan at kalayaang ito ay hindi magagamit sa ano mang pangyayari nang nasasalungat sa mga layunin at mga simulain ng Mga Bansang Nagkakaisa.

Artikulo 30

    Walang bagay sa Pahayag na ito na mapapakahulugan ang nagbibigay sa alin mang Estado, pangkat o tao ng ano mang karapatang gumawa ng ano mang kilusan o magsagawa ng ano mang hakbang na naglalayong sirain ang nakalahad dito.





Section 1. The Philippines is a democratic and republican State. Sovereignty resides in the people and all government authority emanates from them.

Section 2. The Philippines renounces war as an instrument of national policy, adopts the generally accepted principles of international law as part of the law of the land and adheres to the policy of peace, equality, justice, freedom, cooperation, and amity with all nations.

Section 3. Civilian authority is, at all times, supreme over the military. The Armed Forces of the Philippines is the protector of the people and the State. Its goal is to secure the sovereignty of the State and the integrity of the national territory.

Section 4. The prime duty of the Government is to serve and protect the people. The Government may call upon the people to defend the State and, in the fulfillment thereof, all citizens may be required, under conditions provided by law, to render personal, military or civil service.

Section 5. The maintenance of peace and order, the protection of life, liberty, and property, and promotion of the general welfare are essential for the enjoyment by all the people of the blessings of democracy.

Section 6. The separation of Church and State shall be inviolable.


Section 7. The State shall pursue an independent foreign policy. In its relations with other states, the paramount consideration shall be national sovereignty, territorial integrity, national interest, and the right to self-determination.

Section 8. The Philippines, consistent with the national interest, adopts and pursues a policy of freedom from nuclear weapons in its territory.

Section 9. The State shall promote a just and dynamic social order that will ensure the prosperity and independence of the nation and free the people from poverty through policies that provide adequate social services, promote full employment, a rising standard of living, and an improved quality of life for all.

Section 10. The State shall promote social justice in all phases of national development.

Section 11. The State values the dignity of every human person and guarantees full respect for human rights.

Section 12. The State recognizes the sanctity of family life and shall protect and strengthen the family as a basic autonomous social institution. It shall equally protect the life of the mother and the life of the unborn from conception. The natural and primary right and duty of parents in the rearing of the youth for civic efficiency and the development of moral character shall receive the support of the Government.

Section 13. The State recognizes the vital role of the youth in nation-building and shall promote and protect their physical, moral, spiritual, intellectual, and social well-being. It shall inculcate in the youth patriotism and nationalism, and encourage their involvement in public and civic affairs.

Section 14. The State recognizes the role of women in nation-building, and shall ensure the fundamental equality before the law of women and men.

Section 15. The State shall protect and promote the right to health of the people and instill health consciousness among them.

Section 16. The State shall protect and advance the right of the people to a balanced and healthful ecology in accord with the rhythm and harmony of nature.

Section 17. The State shall give priority to education, science and technology, arts, culture, and sports to foster patriotism and nationalism, accelerate social progress, and promote total human liberation and development.

Section 18. The State affirms labor as a primary social economic force. It shall protect the rights of workers and promote their welfare.

Section 19. The State shall develop a self-reliant and independent national economy effectively controlled by Filipinos.

Section 20. The State recognizes the indispensable role of the private sector, encourages private enterprise, and provides incentives to needed investments.

Section 21. The State shall promote comprehensive rural development and agrarian reform.

Section 22. The State recognizes and promotes the rights of indigenous cultural communities within the framework of national unity and development.

Section 23. The State shall encourage non-governmental, community-based, or sectoral organizations that promote the welfare of the nation.

Section 24. The State recognizes the vital role of communication and information in nation-building.

Section 25. The State shall ensure the autonomy of local governments.

Section 26. The State shall guarantee equal access to opportunities for public service and prohibit political dynasties as may be defined by law.

Section 27. The State shall maintain honesty and integrity in the public service and take positive and effective measures against graft and corruption.

Section 28. Subject to reasonable conditions prescribed by law, the State adopts and implements a policy of full public disclosure of all its transactions involving public interest.



Section 1. No person shall be deprived of life, liberty, or property without due process of law, nor shall any person be denied the equal protection of the laws.

Section 2. The right of the people to be secure in their persons, houses, papers, and effects against unreasonable searches and seizures of whatever nature and for any purpose shall be inviolable, and no search warrant or warrant of arrest shall issue except upon probable cause to be determined personally by the judge after examination under oath or affirmation of the complainant and the witnesses he may produce, and particularly describing the place to be searched and the persons or things to be seized.

Section 3. (1) The privacy of communication and correspondence shall be inviolable except upon lawful order of the court, or when public safety or order requires otherwise, as prescribed by law.

(2) Any evidence obtained in violation of this or the preceding section shall be inadmissible for any purpose in any proceeding.

Section 4. No law shall be passed abridging the freedom of speech, of expression, or of the press, or the right of the people peaceably to assemble and petition the government for redress of grievances.

Section 5. No law shall be made respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof. The free exercise and enjoyment of religious profession and worship, without discrimination or preference, shall forever be allowed. No religious test shall be required for the exercise of civil or political rights.

Section 6. The liberty of abode and of changing the same within the limits prescribed by law shall not be impaired except upon lawful order of the court. Neither shall the right to travel be impaired except in the interest of national security, public safety, or public health, as may be provided by law.

Section 7. The right of the people to information on matters of public concern shall be recognized. Access to official records, and to documents and papers pertaining to official acts, transactions, or decisions, as well as to government research data used as basis for policy development, shall be afforded the citizen, subject to such limitations as may be provided by law.

Section 8. The right of the people, including those employed in the public and private sectors, to form unions, associations, or societies for purposes not contrary to law shall not be abridged.

Section 9. Private property shall not be taken for public use without just compensation.

Section 10. No law impairing the obligation of contracts shall be passed.

Section 11.  Free access to the courts and quasi-judicial bodies and adequate legal assistance shall not be denied to any person by reason of poverty.

Section 12. (1) Any person under investigation for the commission of an offense shall have the right to be informed of his right to remain silent and to have competent and independent counsel preferably of his own choice. If the person cannot afford the services of counsel, he must be provided with one. These rights cannot be waived except in writing and in the presence of counsel.

(2) No torture, force, violence, threat, intimidation, or any other means which vitiate the free will shall be used against him. Secret detention places, solitary, incommunicado, or other similar forms of detention are prohibited.

(3) Any confession or admission obtained in violation of this or Section 17 hereof shall be inadmissible in evidence against him.

(4) The law shall provide for penal and civil sanctions for violations of this section as well as compensation to the rehabilitation of victims of torture or similar practices, and their families.

Section 13. All persons, except those charged with offenses punishable by reclusion perpetua when evidence of guilt is strong, shall, before conviction, be bailable by sufficient sureties, or be released on recognizance as may be provided by law. The right to bail shall not be impaired even when the privilege of the writ of habeas corpus is suspended. Excessive bail shall not be required.

Section 14. (1) No person shall be held to answer for a criminal offense without due process of law.

(2) In all criminal prosecutions, the accused shall be presumed innocent until the contrary is proved, and shall enjoy the right to be heard by himself and counsel, to be informed of the nature and cause of the accusation against him, to have a speedy, impartial, and public trial, to meet the witnesses face to face, and to have compulsory process to secure the attendance of witnesses and the production of evidence in his behalf. However, after arraignment, trial may proceed notwithstanding the absence of the accused: Provided, that he has been duly notified and his failure to appear is unjustifiable.

Section 15. The privilege of the writ of habeas corpus shall not be suspended except in cases of invasion or rebellion, when the public safety requires it.

Section 16. All persons shall have the right to a speedy disposition of their cases before all judicial, quasi-judicial, or administrative bodies.

Section 17. No person shall be compelled to be a witness against himself.

Section 18. (1) No person shall be detained solely by reason of his political beliefs and aspirations.

(2) No involuntary servitude in any form shall exist except as a punishment for a crime whereof the party shall have been duly convicted.

Section 19. (1) Excessive fines shall not be imposed, nor cruel, degrading or inhuman punishment inflicted. Neither shall death penalty be imposed, unless, for compelling reasons involving heinous crimes, the Congress hereafter provides for it. Any death penalty already imposed shall be reduced to reclusion perpetua.

(2) The employment of physical, psychological, or degrading punishment against any prisoner or detainee or the use of substandard or inadequate penal facilities under subhuman conditions shall be dealt with by law.

Section 20. No person shall be imprisoned for debt or non-payment of a poll tax.

Section 21. No person shall be twice put in jeopardy of punishment for the same offense. If an act is punished by a law and an ordinance, conviction or acquittal under either shall constitute a bar to another prosecution for the same act.

Section 22. No ex post facto law or bill of attainder shall be enacted.

Imbestigador | Twisted Implementation of the Human Rights

Ang kawalan ng tamang paraan ng pagpapatupad sa ating mga batas at pagkilala sa karapatan ng mga mamamayan ng ating pamahalaan ay maihahalintulad sa pagkakabuhul-buhol ng mga kawad ng serbisyo ng telepono, cable-tv at ng Meralco sa ating mga kapaligiran. Dahil sa pagiging hidhid at switik ng ilan sa mga nagpapalakad ng mga serbisyong ito, ang pagmemintena ng mga naturang utilidad ay ipinapasa sa mga sub-contractor para makaiwas sa mga itinatadhana ng batas ukol sa karapatan ng mga manggagawa. Sa pagkukunwaring makakatipid sila at makapagbigay ng trabaho dahil sa nabanggit, ang mga karapatan ng karaniwang maggagawa ay kanilang niyuyurkan ng harapan. Ang resulta, sa halaga lang ng kableng natatapon dahil sa ganitong kalokohan ay higit pa sa dobleng gastos ang kanilang nararanasan. Dahil dito, ang pag-unlad ng ating ekonomiya at ng ating mga mamamayan ay nadidiskaril dala ng makasariling kasuwapangan at kawalanghiyaan ng iilan.




Seksyon 1. Ang Pilipinas ay isang Estadong republikano at demokratiko.  Ang ganap na kapangyarihan ay angkin ng sambayanan at nagmumula sa kanila ang lahat ng mga awtoridad na pampamahalaan.

Seksyon 2. Itinatakwil ng Pilipinas ang digmaan bilang kasangkapan ng patakarang pambansa, tinatanggap bilang bahagi ng batas ng bansa ang mga simulain ng batas internasyonal nakinikilala ng lahat at umaayon sa patakaran ng kapayapaan, pagkakapantay-pantay, katarungan, kalayaan, pakikipagtulungan, at pakikipagkaibigan sa lahat ng mga bansa.

Seksyon 3. Ang awtoridad na sibilyan ay sumasaibabaw ng sa militar sa lahat ng panahon. Ang Sandatahang Lakas ng Pilipinas ay tagapangalaga ng Sambayanan at ng Estado.  Ang layunin nito ay seguruhin ang ganap na kapangyarihan ng Estado at ang integridad ng pambansang teritoryo.

Seksyon 4. Ang pangunahing tungkulin ng pamahalaan ay paglingkuran at pangalagaan ang sambayanan. Maaaring tawagan ng pamahalaan ang sambayanan upang ipagtanggol ang Estado, at sa ikatutupad niyon, ang lahat ng mga mamamayan ay maaaring atasang maghandog ng personal na serbisyo militar o sibil, sa ilalim ng kondisyong itinatakda ng batas.

Seksyon 5. Dapat sundin ng Estado ang pagpapanatili ng kapayapaan at kaayusan, ang pangangalaga ng buhay, kalayaan at ariarian, at ang pagtataguyod sa kagalingang panlahat upang matamasa ang buong sambayanan ang mga biyaya ang demokrasya. 

Seksyon 6. Hindi dapat labagin ang pagkakahiwalay ng Simbahan at ng Estado.


Seksyon 7. Dapat sundin ng Estado ang isang malayang patakarang panlabas.  Sa mga pakikipag-ugnay nito sa ibang mga estado, dapat unang-unang isaalang-alang ang ganap na kapangyarihang pambansa, intergridad na teritoryal, kapakanang pambansa, at ang karapatan sa sariling pagpapasya.

Seksyon 8. Tinatanggap at sinusunod ng Pilipinas, nang naaalinsunod sa kapakanang pambansa, ang patakarang malaya laban sa pagkakaroon ng sandatang nukleyar sa teritoryo nito.

Seksyon 9. Dapat itaguyod ng Estado ang makatwiran at dinamikong kaayusang panlipunan na titiyak sa kasaganaan at kasarinlan ng bansa at magpapalaya sa sambayanan laban sa kahirapan sa pamamagitan ng mga patakarang nagtatakda ng sapat na mga lingkurang panlipunan, nagtataguyod ng pagkakataon na magkahanapbuhay ang lahat, umaangat ng istandard ng pamumuhay at ng lalong mainam na uri ng buhay para sa lahat.

Seksyon 10. Dapat itaguyod ng Estado ang katarungang panlipunan sa lahat ng mga yugto ng pambansang pagpapaunlad.

Seksyon 11. Pinahahalagahan ng Estado ang karangalan ng bawat tao at ginagarantyahan ang lubos na paggalang sa mga karapatang pantao.

Seksyon 12. Kinikilala ng Estado ang kabanalan ng buhay pampamilya at dapat pangalagaan at patatagin ang pamilya bilang isang saligang institusyon ng lipunan.  Dapat nitong pangalagaan kapwa ang buhay ng ina at ang buhay ng sanggol sa sinapupunan mula sa paglilihi.  Ang likas at pangunahing karapatan at tungkulin ng mga magulang sa pagmumulat ng kabataan para sa kahusayang sibiko at pagpapaunlad ng karakter na moral ay dapat tumanggap ng tangkilik ng Pamahalaan.

Seksyon 13. Kinikilala ng Estado ang napakahalagang tungkulin ng kabataan sa pagbuo ng bansa at dapat magtaguyod at mangalaga ng kanilang kagalingang pisikal, moral, espiritwal, intelektwal, at sosyal.  Dapat nitong ikintal sa kabataan ang pagkamakabayan, nasyonalismo at pasiglahin ang paglahok nila sa mga gawaing bayan at sibiko.

Seksyon 14. Kinikilala ang Estado ang tungkulin ng mga kababaihan sa pagbuo ng bansa at dapat seguruhin ang saligang pagkakapantay-pantay ng kababaihan at kalalakihan.

Seksyon 15. Dapat itaguyod at pangalagaan ng Estado ang karapatan sa kalusugan ng mga mamamayan at ikintal ang kamalayang kalusugan sa kanila.

Seksyon 16. Dapat pangalagaan at isulong ng Estado ang karapatan ng sambayanan sa timbang at kanais-nais na ekolohiya nang naaayon sa aluy-oy at tugma ng kalikasan.

Seksyon 17. Dapat mag-ukol ng prayoridad ang Estado sa edukasyon, agham, at teknolohiya, mga sining, kultura at pampalakasan upang mapabulas ang pagkamakabayan at nasyonalismo, mapabilis ang kaunlarang panlipunan, at maitaguyod ang ganap na paglaya at pag-unlad ng tao.

Seksyon 18. Naninindigan ang Estado na ang paggawa ay siang pangunahing pwersang pangkabuhayan ng lipunan.  Dapat nitong pangalagaan ang mga karapatan ng mga manggagawa at itaguyod ang kanilang kagalingan.

Seksyon 19. Dapat bumuo ang Estado ng pambansang ekonomiyang nakakatayo sa sarili at malaya na epektibong kinokontrol ng mga Pilipino.

Seksyon 20. Kinikilala ng Estado ang napakahalagang gampanin ng pribadong sektor, pinasisigla ang pribadong negosyo, at nagbibigay ng insentibo sa kinakailangang pamumuhunan. 

Seksyon 21. Dapat itaguyod ng Estado ang komprehensibong pagpapaunlad na pangnayon at repormang agraryan.

Seksyon 22. Kinikilala at itinataguyod ng Estado ang mga karapatan ng mga katutubong pamayanang kultural sa loob ng balangkas ng pambansang pagkakaisa at pag-unlad.

Seksyon 23. Dapat pasiglahin ng Estado ang mga organisasyong di-pampamahalaan, saligpamayanan, o sektoral na nagtataguyod ng kagalingan ng bansa.

Seksyon 24. Kinikilala ng Estado ang napakahabang gampanin ng komunikasyon at impormasyon sa pagbuo ng bansa.

Seksyon 25. Dapat seguruhin ng Estado ang awtonomiya ng mga pamahalaang lokal.

Seksyon 26. Dapat seguruhin ng Estado ang pantay na pag-uukol ng mga pagkakataon para sa lingkurang pambayan, at ipagbawal ang mga dinastiyang politikal ayon sa maaaring ipagkahulugan ng batas.

Seksyon 27. Dapat pamalagiin ng Estado ang pagkamatapat at pagkamarangal sa lingkurang pambayan at magsagawa ng positibo at epektibong mga hakbangin laban sa katiwalian sa pamahalaan.

Seksyon 28. Batay sa makatwirang mga kondisyon na itinakda ng batas, inaangkin at ipinatutupad ng Estado ang patakarang lubos na hayagang pagsisiwalat ng lahat ng mga transaksyon nito na kinapapalooban ng kapakanang pambayan.


(Bill of Rights)

SEKSYON 1.  Hindi dapat alisan ng buhay, kalayaan, or ariarian ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas, ni pagkaitan ang sino mang tao ng pantay na pangangalaga ng batas.

SEKSYON 2.  Ang karapatan ng mga taong-bayan na magkaroon ng kapanatagan sa kanilang sarili, pamamahay, papeles, at mga bagay-bagay laban sa hindi makatwirang paghahalughog at pagsamsam sa ano mang layunin ay hindi dapat labagin, at hindi dapat maglagda ng warrant sa paghalughog o warrant sa pagdakip maliban kung may malinaw na dahilan na personal na pagpapasyahan ng hukom matapos masiyasat ang mayhabla at ang mga testigong maihaharap niya sa ilalim ng panunumpa o patotoo, at tiyakang tinutukoy ang lugar na hahalughugin, at mga taong darakpin o mga bagay na sasamsamin.

SEKSYON 3.  (1) Hindi dapat labagin ang pagiging lihim ng komunikasyon at korespondensya maliban sa legal na utos ng hukuman, o kapag hinihingi ang naiibang kaligtasan o kaayusan ng bayan ayon sa itinakda ng batas. 

(2) Hindi dapat tanggapin para sa ano mang layunin sa alin mang hakbangin sa paglilitis ang ano mang ebidensya na nakuha nang labag dito o sa sinusundang seksyon.

SEKSYON 4.  Hindi dapat magpatibay ng batas na nagbabawas sa kalayaan sa pananalita, pagpapahayag, o ng pamamahayagan, o sa karapatan ng mga taong-bayan na mapayabang magkatipon at magpetisyon sa pamahalaan upang ilahad ang kanilang mga karaingan.

SEKSYON 5.  Hindi dapat magbalangkas ng batas para sa pagtatatag ng relihiyon, o nagbabawal sa malayang pagsasagamit nito.  Dapat ipahintulot magpakailanman ang malayang pagsasagamit at pagtatamasa ng pagpapahayag ng relihiyon at pagsamba nang walang pagtatangi o pamimili.   Hindi dapat kailanganin ang pagsusulit pangrelihiyon sa pagsasagamit ng karapatang sibil o pampulitika.

SEKSYON 6.  Hindi dapat bawalan ang kalayaan sa paninirahan at ang pagbabago ng tirahan sa saklaw ng mga katakdaang itinatadhana ng batas maliban sa legal na utos ng hukuman.  Ni hindi dapat bawalan ang karapatan sa paglalakbay maliban kun gpara sa kapakanan ng kapanatagan ng bansa, kaligtasang pambayan, o kalusugang pambayan ayon sa maaaring itadhana ng batas.

SEKSYON 7.  Dapat kilalanin ang karapatan ng taong-bayan na mapagbatiran hinggil sa mga bagay-bagay na may kinalaman sa tanan.  Ang kaalaman sa mga opisyal na rekord, at sa mga dokumento at papeles tungkol sa mga opisyal na gawain, transaksyon, o pasya, gayon din sa mga datos sa pananaliksik ng pamahalaan na pinagbabatayan ng patakaran sa pagpapaunlad ay dapat ibigay sa mamamayan sa ilalim ng mga katakdaang maaaring itadhana ng batas.

SEKSYON 8.  Hindi dapat hadlangan ang karapatan ng mga taong-bayan kabilang ang mga naglilingkod sa publiko at pribadong sektor na magtatag ng mga asosasyon, mga unyon, o mga kapisanan sa mga layuning hindi lalabag sa batas.

SEKSYON 9.  Ang mga pribadong ariarian ay hindi dapat kunin ukol sa gamit pambayan nang walang wastong kabayaran.

SEKSYON 10.  Hindi dapat magpatibay ng batas na sisira sa pananagutan ng mga kontrata.

SEKSYON 11.  Hindi dapat ipagkait sa sino mang tao ang malayang pagdulog sa mga hukuman at sa mga kalupunang mala-panghukuman at sa sat na tulong pambatas nang dahil sa karalitaan.

SEKSYON 12.  (1)   Ang sino mang tao na sinisiyasat dahil sa paglabag ay dapat magkaroon ng karapatang mapatalastasan ng kaniyang karapatang magsawalang-kibo at magkaroon ng abogadong may sapat na kakayahan at malaya na lalong kanais-nais kung siya ang maypili.  Kung hindi niya makakayanan ang paglilingkod ng abogado, kinakailangang pagkalooban siya ng isa.   Hindi maiuurong ang mga karapatang ito maliban kung nakasulat at sa harap ng abogado. 

(2)   Hindi siya dapat gamitan ng labis na pagpapahirap, pwersa, dahas, pananakot, pagbabanta, o ano mang paraaan na pipinsala sa kanyang malayang pagpapasya.   Ipinagbabawal ang mga lihim kulungan, solitaryo, ingkomunikado, o iba pang katulad ng anyo ng detensyon. 

(3)   Hindi dapat tanggaping ebidensya laban sa kanya ang ano mang pagtatapat o pag-amin na nakuha nang labag sa seksyong ito o sa seksyong labing-pito. 

(4)   Dapat magtadhana ang batas ng mga kaparusahang penal at sibil sa mga paglabag sa seksyong ito at gayon din ng bayad-pinsala at rehabilitasyon sa mga biktima ng labis na mga paghihirap o katulad ng mga nakagawian, at sa kanilang mga pamilya.

SEKSYON 13.  Ang lahat ng mga tao, maliban sa mga nahahabla sa mga paglabag na pinarurusahan ng reclusion perpetua kapag matibay ang ebidensya ng pagkakasala, bago mahatulan, ay dapat mapyansahan ng sapat ng pyador, o maaaring palayain sa bisa ng panagot ayon sa maaaring itadhana ng batas.  Hindi dapat bawalan ang karapatan sa pyansa kahit na suspendido ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus.  Hindi dapat kailanganin ang malabis na pyansa.

SEKSYON 14. (1)   Hindi dapat papanagutin sa pagkakasalang kriminal ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas. 

(2)   Sa lahat ng mga pag-uusig kriminal, ang nasasakdal ay dapat ituring na walang sala hangga't hindi napapatunayan ang naiiba, at dapat magtamasa ng karapatang magmatwid sa pamamagitan ng sarili at ng abogado, mapatalastasan ng uri at dahilan ng sakdal laban sa kanya, magkaroon ng mabilis, walang kinikilingan, at hayagan paglitis, makaharap ang mga testigo, magkaroon ng sapilitang kaparaanan upang matiyak ang pagharap ng mga testigo sa paglilitaw ng ebidensyang para sa kanyang kapakanan.  Gayon man, matapos mabasa ang sakdal, maaring ituloy ang paglilitis kahit wala ang nasasakdal sa pasubaling marapat na napatalastasan siya at di makatwiran ang kanyang kabiguang humarap.

SEKSYON 15.  Hindi dapat suspindihin ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus, maliban kung may pananalakay o paghihimagsik, kapag kinakailangan ng kaligtasan pambayan.

SEKSYON 16.  Dapat magkaroon ang lahat ng mga tao ng karapatan sa madaliang paglutas ng kanilang mga usapin sa lahat ng mga kalupunang panghukuman, mala-panghukuman, o pampangasiwaan.

SEKSYON 17.  Hindi dapat pilitin ang isang tao na tumestigo laban sa kanyang sarili.

SEKSYON 18.  (1)   Hindi dapat detenihin ang sino mang tao dahil lamang sa kanyang paniniwala at hangaring pampulitika.  (2)   Hindi dapat pairalin ang ano mang anyo ng sapilitang paglilingkod, maliban kung kaparusahang pataw ng hatol ng pagkakasala.

SEKSYON 19.  (1)   Hindi dapat ipataw ang malabis na multa, ni ilapat ang malupit, imbi o di-makataong parusa, o ang parusang kamatayan, matangi kung magtadhana ang Kongreso ng parusang kamatayan sa mga kadahilanang bunsod ng mga buktot ng krimen.  Dapat ibaba sa reclusion perpetua ang naipataw nang parusang kamatayan. 

(2)   Dapat lapatan ng kaukulang batas ang pagpapahirap na pisikal, sikolohikal, o imbing pagpaparusa sa sino mang bilanggo o detenido o ang paggamit ng mga kaluwagang penal na di-makatao.

SEKSYON 20.  Hindi dapat ibilanggo ang isang tao nang dahil sa pagkakautang o hindi pagbabayad ng sedula.

SEKSYON 21.  Hindi dapat na ang isang tao ay makalawang masapanganib ng kaparusahan sa iisang paglabag.   Kung pinarurusahan ng batas at ng ordinansa ang isang kagagawan, ang pagkaparusa o pakaabswelto sa ilalim ng alin man dito ay magiging hadlang sa iba pang pag-uusig sa gayon ding kagagawan.

SEKSYON 22.  Hindi dapat magpatibay ng batas ex post facto o bill of attainder.




Section 1. Title. - This Act shall be known as the "Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees."

Section 2. Declaration of Policies. - It is the policy of the State to promote a high standard of ethics in public service. Public officials and employees shall at all times be accountable to the people and shall discharge their duties with utmost responsibility, integrity, competence, and loyalty, act with patriotism and justice, lead modest lives, and uphold public interest over personal interest.

Section 3. Definition of Terms. - As used in this Act, the term:

(a) "Government" includes the National Government, the local governments, and all other instrumentalities, agencies or branches of the Republic of the Philippines including government-owned or controlled corporations, and their

(b) "Public Officials" includes elective and appointive officials and employees, permanent or temporary, whether in the career or non-career service, including military and police personnel, whether or not they receive compensation, regardless of amount.

(c) "Gift" refers to a thing or a right to dispose of gratuitously, or any act or liberality, in favor of another who accepts it, and shall include a simulated sale or an ostensibly onerous disposition thereof. It shall not include an unsolicited gift of nominal or insignificant value not given in anticipation of, or in exchange for, a favor from a public official or employee.

(d) "Receiving any gift" includes the act of accepting directly or indirectly, a gift from a person other than a member of his family or relative as defined in this Act, even on the occasion of a family celebration or national festivity like Christmas, if the value of the gift is neither nominal nor insignificant, or the gift is given in anticipation of, or in exchange for, a favor.

(e) "Loan" covers both simple loan and commodatum as well as guarantees, financing arrangements or accommodations intended to ensure its approval.

(f) "Substantial stockholder" means any person who owns, directly or indirectly, shares of stock sufficient to elect a director of a corporation. This term shall also apply to the parties to a voting trust.

(g) "Family of public officials or employees" means their spouses and unmarried children under eighteen (18) years of age.

(h) "Person" includes natural and juridical persons unless the context indicates otherwise.

(i) "Conflict of interest" arises when a public official or employee is a member of a board, an officer, or a substantial stockholder of a private corporation or owner or has a substantial interest in a business, and the interest of such corporation or business, or his rights or duties therein, may be opposed to or affected by the faithful performance of official duty.

(j) "Divestment" is the transfer of title or disposal of interest in property by voluntarily, completely and actually depriving or dispossessing oneself of his right or title to it in favor of a person or persons other than his spouse and relatives as defined in this Act.

(k) "Relatives" refers to any and all persons related to a public official or employee within the fourth civil degree of consanguinity or affinity, including bilas, inso and balae.

Section 4. Norms of Conduct of Public Officials and Employees. - (A) Every public official and employee shall observe the following as standards of personal conduct in the discharge and execution of official duties:

(a) Commitment to public interest. - Public officials and employees shall always uphold the public interest over and above personal interest. All government resources and powers of their respective offices must be employed and used efficiently, effectively, honestly and economically, particularly to avoid wastage in public funds and revenues.

(b) Professionalism. - Public officials and employees shall perform and discharge their duties with the highest degree of excellence, professionalism, intelligence and skill. They shall enter public service with utmost devotion and dedication to duty. They shall endeavor to discourage wrong perceptions of their roles as dispensers or peddlers of undue patronage.

(c) Justness and sincerity. - Public officials and employees shall remain true to the people at all times. They must act with justness and sincerity and shall not discriminate against anyone, especially the poor and the underprivileged. They shall at all times respect the rights of others, and shall refrain from doing acts contrary to law, good morals, good customs, public policy, public order, public safety and public interest. They shall not dispense or extend undue favors on account of their office to their relatives whether by consanguinity or affinity except with respect to appointments of such relatives to positions considered strictly confidential or as members of their personal staff whose terms are coterminous with theirs.

(d) Political neutrality. - Public officials and employees shall provide service to everyone without unfair discrimination and regardless of party affiliation or preference.

(e) Responsiveness to the public. - Public officials and employees shall extend prompt, courteous, and adequate service to the public. Unless otherwise provided by law or when required by the public interest, public officials and employees shall provide information of their policies and procedures in clear and understandable language, ensure openness of information, public consultations and hearings whenever appropriate, encourage suggestions, simplify and systematize policy, rules and procedures, avoid red tape and develop an understanding and appreciation of the socio-economic conditions prevailing in the country, especially in the depressed rural and urban areas.

(f) Nationalism and patriotism. - Public officials and employees shall at all times be loyal to the Republic and to the Filipino people, promote the use of locally produced goods, resources and technology and encourage appreciation and pride of country and people. They shall endeavor to maintain and defend Philippine sovereignty against foreign intrusion.

(g) Commitment to democracy. - Public officials and employees shall commit themselves to the democratic way of life and values, maintain the principle of public accountability, and manifest by deeds the supremacy of civilian authority over the military. They shall at all times uphold the Constitution and put loyalty to country above loyalty to persons or party.

(h) Simple living. - Public officials and employees and their families shall lead modest lives appropriate to their positions and income. They shall not indulge in extravagant or ostentatious display of wealth in any form.

(B) The Civil Service Commission shall adopt positive measures to promote (1) observance of these standards including the dissemination of information programs and workshops authorizing merit increases beyond regular progression steps, to a limited number of employees recognized by their office colleagues to be outstanding in their observance of ethical standards; and (2) continuing research and experimentation on measures which provide positive motivation to public officials and employees in raising the general level of observance of these standards.

Section 5. Duties of Public Officials and Employees. - In the performance of their duties, all public officials and employees are under obligation to:

(a) Act promptly on letters and requests. - All public officials and employees shall, within fifteen (15) working days from receipt thereof, respond to letters, telegrams or other means of communications sent by the public. The reply must contain the action taken on the request.

(b) Submit annual performance reports. - All heads or other responsible officers of offices and agencies of the government and of government-owned or controlled corporations shall, within forty-five (45) working days from the end of the year, render a performance report of the agency or office or corporation concerned. Such report shall be open and available to the public within regular office hours.

(c) Process documents and papers expeditiously. - All official papers and documents must be processed and completed within a reasonable time from the preparation thereof and must contain, as far as practicable, not more than three (3) signatories therein. In the absence of duly authorized signatories, the official next-in-rank or officer in charge shall sign for and in their behalf.

(d) Act immediately on the public's personal transactions. - All public officials and employees must attend to anyone who wants to avail himself of the services of their offices and must, at all times, act promptly and expeditiously.

(e) Make documents accessible to the public. - All public documents must be made accessible to, and readily available for inspection by, the public within reasonable working hours.

Section 6. System of Incentives and Rewards. - A system of annual incentives and rewards is hereby established in order to motivate and inspire public servants to uphold the highest standards of ethics. For this purpose, a Committee on Awards to Outstanding Public Officials and Employees is hereby created composed of the following: the Ombudsman and Chairman of the Civil Service Commission as Co-Chairmen, and the Chairman of the Commission on Audit, and two government employees to be appointed by the President, as members.

It shall be the task of this Committee to conduct a periodic, continuing review of the performance of public officials and employees, in all the branches and agencies of Government and establish a system of annual incentives and rewards to the end that due recognition is given to public officials and employees of outstanding merit on the basis of the standards set forth in this Act.

The conferment of awards shall take into account, among other things, the following: the years of service and the quality and consistency of performance, the obscurity of the position, the level of salary, the unique and exemplary quality of a certain achievement, and the risks or temptations inherent in the work. Incentives and rewards to government officials and employees of the year to be announced in public ceremonies honoring them may take the form of bonuses, citations, directorships in government-owned or controlled corporations, local and foreign scholarship grants, paid vacations and the like. They shall likewise be automatically promoted to the next higher position with the commensurate salary suitable to their qualifications. In case there is no next higher position or it is not vacant, said position shall be included in the budget of the office in the next General Appropriations Act. The Committee on Awards shall adopt its own rules to govern the conduct of its activities.

Section 7. Prohibited Acts and Transactions. - In addition to acts and omissions of public officials and employees now prescribed in the Constitution and existing laws, the following shall constitute prohibited acts and transactions of any public official and employee and are hereby declared to be unlawful:

(a) Financial and material interest. - Public officials and employees shall not, directly or indirectly, have any financial or material interest in any transaction requiring the approval of their office.

(b) Outside employment and other activities related thereto. - Public officials and employees during their incumbency shall not:

(1) Own, control, manage or accept employment as officer, employee, consultant, counsel, broker, agent, trustee or nominee in any private enterprise regulated, supervised or licensed by their office unless expressly allowed by law;

(2) Engage in the private practice of their profession unless authorized by the Constitution or law, provided, that such practice will not conflict or tend to conflict with their official functions; or

(3) Recommend any person to any position in a private enterprise which has a regular or pending official transaction with their office.

These prohibitions shall continue to apply for a period of one (1) year after resignation, retirement, or separation from public office, except in the case of subparagraph (b) (2) above, but the professional concerned cannot practice his profession in connection with any matter before the office he used to be with, in which case the one-year prohibition shall likewise apply.

(c) Disclosure and/or misuse of confidential information. - Public officials and employees shall not use or divulge, confidential or classified information officially known to them by reason of their office and not made available to the public, either:

(1) To further their private interests, or give undue advantage to anyone; or

(2) To prejudice the public interest.

(d) Solicitation or acceptance of gifts. - Public officials and employees shall not solicit or accept, directly or indirectly, any gift, gratuity, favor, entertainment, loan or anything of monetary value from any person in the course of their official duties or in connection with any operation being regulated by, or any transaction which may be affected by the functions of their office.

As to gifts or grants from foreign governments, the Congress consents to:

(i) The acceptance and retention by a public official or employee of a gift of nominal value tendered and received as a souvenir or mark of courtesy;

(ii) The acceptance by a public official or employee of a gift in the nature of a scholarship or fellowship grant or medical treatment; or

(iii) The acceptance by a public official or employee of travel grants or expenses for travel taking place entirely outside the Philippine (such as allowances, transportation, food, and lodging) of more than nominal value if such acceptance is appropriate or consistent with the interests of the Philippines, and permitted by the head of office, branch or agency to which he belongs.

The Ombudsman shall prescribe such regulations as may be necessary to carry out the purpose of this subsection, including pertinent reporting and disclosure requirements.

Nothing in this Act shall be construed to restrict or prohibit any educational, scientific or cultural exchange programs subject to national security requirements.

Section 8. Statements and Disclosure. - Public officials and employees have an obligation to accomplish and submit declarations under oath of, and the public has the right to know, their assets, liabilities, net worth and financial and business interests including those of their spouses and of unmarried children under eighteen (18) years of age living in their households.

(A) Statements of Assets and Liabilities and Financial Disclosure. - All public officials and employees, except those who serve in an honorary capacity, laborers and casual or temporary workers, shall file under oath their Statement of Assets, Liabilities and Net Worth and a Disclosure of Business Interests and Financial Connections and those of their spouses and unmarried children under eighteen (18) years of age living in their households.

The two documents shall contain information on the following:

(a) real property, its improvements, acquisition costs, assessed value and current fair market value;

(b) personal property and acquisition cost;

(c) all other assets such as investments, cash on hand or in banks, stocks, bonds, and the like;

(d) liabilities, and;

(e) all business interests and financial connections.

The documents must be filed:

(a) within thirty (30) days after assumption of office;

(b) on or before April 30, of every year thereafter; and

(c) within thirty (30) days after separation from the service.

All public officials and employees required under this section to file the aforestated documents shall also execute, within thirty (30) days from the date of their assumption of office, the necessary authority in favor of the Ombudsman to obtain from all appropriate government agencies, including the Bureau of Internal Revenue, such documents as may show their assets, liabilities, net worth, and also their business interests and financial connections in previous years, including, if possible, the year when they first assumed any office in the Government.

Husband and wife who are both public officials or employees may file the required statements jointly or separately.

The Statements of Assets, Liabilities and Net Worth and the Disclosure of Business Interests and Financial Connections shall be filed by:

(1) Constitutional and national elective officials, with the national office of the Ombudsman;

(2) Senators and Congressmen, with the Secretaries of the Senate and the House of Representatives, respectively; Justices, with the Clerk of Court of the Supreme Court; Judges, with the Court Administrator; and all national executive officials with the Office of the President.

(3) Regional and local officials and employees, with the Deputy Ombudsman in their respective regions;

(4) Officers of the armed forces from the rank of colonel or naval captain, with the Office of the President, and those below said ranks, with the Deputy Ombudsman in their respective regions; and

(5) All other public officials and employees, defined in Republic Act No. 3019, as amended, with the Civil Service Commission.

(B) Identification and disclosure of relatives. - It shall be the duty of every public official or employee to identify and disclose, to the best of his knowledge and information, his relatives in the Government in the form, manner and frequency prescribed by the Civil Service Commission.

(C) Accessibility of documents. - (1) Any and all statements filed under this Act, shall be made available for inspection at reasonable hours.

(2) Such statements shall be made available for copying or reproduction after ten (10) working days from the time they are filed as required by law.

(3) Any person requesting a copy of a statement shall be required to pay a reasonable fee to cover the cost of reproduction and mailing of such statement, as well as the cost of certification.

(4) Any statement filed under this Act shall be available to the public for a period of ten (10) years after receipt of the statement. After such period, the statement may be destroyed unless needed in an ongoing investigation.

(D) Prohibited acts. - It shall be unlawful for any person to obtain or use any statement filed under this Act for:

(a) any purpose contrary to morals or public policy; or

(b) any commercial purpose other than by news and communications media for dissemination to the general public.

Section 9. Divestment. - A public official or employee shall avoid conflicts of interest at all times. When a conflict of interest arises, he shall resign from his position in any private business enterprise within thirty (30) days from his assumption of office and/or divest himself of his shareholdings or interest within sixty (60) days from such assumption.

The same rule shall apply where the public official or employee is a partner in a partnership.

The requirement of divestment shall not apply to those who serve the Government in an honorary capacity nor to laborers and casual or temporary workers.

Section 10. Review and Compliance Procedure. -

(a) The designated Committees of both Houses of the Congress shall establish procedures for the review of statements to determine whether said statements which have been submitted on time, are complete, and are in proper form. In the event a determination is made that a statement is not so filed, the appropriate Committee shall so inform the reporting individual and direct him to take the necessary corrective action.

(b) In order to carry out their responsibilities under this Act, the designated Committees of both Houses of Congress shall have the power within their respective jurisdictions, to render any opinion interpreting this Act, in writing, to persons covered by this Act, subject in each instance to the approval by affirmative vote of the majority of the particular House concerned.

The individual to whom an opinion is rendered, and any other individual involved in a similar factual situation, and who, after issuance of the opinion acts in good faith in accordance with it shall not be subject to any sanction provided in this Act.

(c) The heads of other offices shall perform the duties stated in subsections (a) and (b) hereof insofar as their respective offices are concerned, subject to the approval of the Secretary of Justice, in the case of the Executive Department and the Chief Justice of the Supreme Court, in the case of the Judicial Department.

Section 11. Penalties. -

(a) Any public official or employee, regardless of whether or not he holds office or employment in a casual, temporary, holdover, permanent or regular capacity, committing any violation of this Act shall be punished with a fine not exceeding the equivalent of six (6) months' salary or suspension not exceeding one (1) year, or removal depending on the gravity of the offense after due notice and hearing by the appropriate body or agency. If the violation is punishable by a heavier penalty under another law, he shall be prosecuted under the latter statute. Violations of Sections 7, 8 or 9 of this Act shall be punishable with imprisonment not exceeding five (5) years, or a fine not exceeding five thousand pesos (P5,000), or both, and, in the discretion of the court of competent jurisdiction, disqualification to hold public office.

(b) Any violation hereof proven in a proper administrative proceeding shall be sufficient cause for removal or dismissal of a public official or employee, even if no criminal prosecution is instituted against him.

(c) Private individuals who participate in conspiracy as co-principals, accomplices or accessories, with public officials or employees, in violation of this Act, shall be subject to the same penal liabilities as the public officials or employees and shall be tried jointly with them.

(d) The official or employee concerned may bring an action against any person who obtains or uses a report for any purpose prohibited by Section 8 (D) of this Act. The Court in which such action is brought may assess against such person a penalty in any amount not to exceed twenty-five thousand pesos (P25,000). If another sanction hereunder or under any other law is heavier, the latter shall apply.

Section 12. Promulgation of Rules and Regulations, Administration and Enforcement of this Act. - The Civil Service Commission shall have the primary responsibility for the administration and enforcement of this Act. It shall transmit all cases for prosecution arising from violations of this Act to the proper authorities for appropriate action: Provided, however, That it may institute such administrative actions and disciplinary measures as may be warranted in accordance with law. Nothing in this provision shall be construed as a deprivation of the right of each House of Congress to discipline its Members for disorderly behavior.

The Civil Service Commission is hereby authorized to promulgate rules and regulations necessary to carry out the provisions of this Act, including guidelines for individuals who render free voluntary service to the Government. The Ombudsman shall likewise take steps to protect citizens who denounce acts or omissions of public officials and employees which are in violation of this Act.

Section 13. Provisions for More Stringent Standards. - Nothing in this Act shall be construed to derogate from any law, or any regulation prescribed by any body or agency, which provides for more stringent standards for its official and employees.

Section 14. Appropriations. - The sum necessary for the effective implementation of this Act shall be taken from the appropriations of the Civil Service Commission. Thereafter, such sum as may be needed for its continued implementation shall be included in the annual General Appropriations Act.

Section 15. Separability Clause. - If any provision of this Act or the application of such provision to any person or circumstance is declared invalid, the remainder of the Act or the application of such provision to other persons or circumstances shall not be affected by such declaration.

Section 16. Repealing Clause. - All laws, decrees and orders or parts thereof inconsistent herewith, are deemed repealed or modified accordingly, unless the same provide for a heavier penalty.

Section 17. Effectivity. - This Act shall take effect after thirty (30) days following the completion of its publication in the Official Gazette or in two (2) national newspapers of general circulation.

Approved, February 20, 1989.

Imbestigador | Traffic-enforcers waiting

Imbestigador | The cause of traffic in Chino Roces and Gil Puyat

Mahirap maintindihan kung bakit napakatiyagang maghintay ng mga traffic-enforcer paglampas ng traffic light sa panulukan ng V. A. Rufino at Amorsolo kung araw ng Linggo samantalang hindi sila makita sa panulukan ng Chino Roces at Gil Puyat mula Lunes hanggang Biyernes, lalo na kung oras ng pasukan o uwian. Dahil dito, ang napakahabang pila ng mga jeepney bago lumampas ng traffic light sa dalawang naturang daan ay nagiging dahilan ng pagkakabuhul-buhol ng daloy ng trapiko sa buong linggo.

Translation in Pilipino by Romulo P. Baquiran, Jr.
Filipinas Institute of Translation
University of The Philippines



Seksiyon 1. Titulo. – Makikilala itong Batas bilang "Kodigo ng Asal at Huwaran sa Etika para sa mga Opisyal at Kawaning Publiko."

Seksiyon 2. Deklarasyon ng mga Patakaran. – Patakaran ng Estado na isulong ang mataas na huwaran ng etika sa serbisyo publiko. Palagiang may pananagutan sa mamamayan ang mga opisyal at kawaning publiko at gagawin ang kanilang tungkulin nang may responsibilidad, integridad, husay, at katapatan, kumilos nang may patriotismo at katarungan, mamuhay nang simple, at isulong ang interes ng publiko nang nangingibabaw sa pansariling interes.

Seksiyon 3. Depinisyon ng mga Termino. – Sa pagkagamit sa Batas na ito, ang mga terminong:

(a) kasama sa “Gobyerno” ang Pambansang Gobyerno, ang mga gobyernong lokal at lahat ng instrumentalidad, ahensiya, o sangay ng Republika ng Pilipinas kabilang ang mga korporasyong pag-aari o kontrolado ng gobyerno, at ang kanilang mga subsidiyaryo.

 (b) kasama sa “Mga Opisyal Publiko” ang mga naihalal at naitalagang mga opisyal at kawani, permanente o temporaryo, nasa serbisyong career man o hindi, kasama ang tauhang militar at pulis, tumatanggap man sila ng sahod o hindi, sa anumang halaga.

 (c) tumutukoy ang “Regalo” sa isang bagay o karapatang magagamit nang libre, o alinmang kilos o libreng paggastos, na pabor sa isang tumatanggap nito, at kinabibilangan ng kunwang pagbebenta o ng isang mabigat na disposisyon nito. Hindi kasama dito ang isang di-hiniling na regalo na mababa o di-gasino ang halaga na hindi ibinigay bilang antisipasyon ng, o kapalit ng pabor mula sa isang opisyal o kawaning publiko.

 (d) kasama sa “Pagtanggap ng alinmang regalo” ang pagtanggap nang tuwiran o di-tuwiran ng regalo mula sa isang tao bukod sa kaniyang pamilya o kamag-anak ayon sa depinisyon dito ng Batas, kahit sa okasyon ng selebrasyon ng pamilya o pambansang kasayahan tulad ng Pasko, kung ang halaga ng regalo ay hindi mababa o walang kuwenta, o ibinigay ang regalo bilang antisipasyon o kapalit ng isang pabor.

 (e) Kasama sa “utang” ang simpleng utang at commodatum pati na ang mga garantiya, pag-aayos o akomodasyon sa pinansiya na layuning siguruhing maaprobahan ito. 

 (f) Ibig sabihin ng “pangunahing stockholder” ang sinumang tao na nagmamay-ari, tuwiran o di-tuwiran, ng stock na sapat ang dami para makapaghalal ng isang direktor sa isang korporasyon. Tumutukoy din ang terminong ito sa mga partido sa isang tiwala sa pagboto/voting trust.

 (g) Tumutukoy ang “pamilya ng opisyal o kawaning publiko” sa kanilang asawa at mga anak na wala pang asawa na may gulang disiotso (18) taon pababâ.

 (h) Kabilang sa “tao” ang mga likas at personang huridikal maliban kung tinutukoy ng konteksto ang iba pa.

 (i) Nagkakaroon ng “hidwaan ng interes” kapag ang isang opisyal o kawaning publiko ay kasapi ng lupon, isang opisyal, o pangunahing stockholder ng isang pribadong korporasyon o may-ari o may malaking interes sa isang negosyo, at ang interes ng gayong korporasyon o negosyo, ang kaniyang karapatan o tungkulin doon, ay maaaring kahidwa o naaapektuhan ng kaniyang matapat na pagtupad ng tungkuling opisyal.

 (j) Ang “divestment” ay ang paglilipat ng titulo o pagtatanggal ng interes sa ari-arian sa pamamagitan ng boluntaryo, ganap at aktuwal na pagkakait o di-pag-aangkin ng kaniyang karapatan o titulo dito pabor sa isa o mga tao bukod sa kaniyang asawa o kamag-anak tulad sa depinisyon ng Batas na ito. 

 (k) Tumutukoy ang “mga kamag-anak" sa sinuman at lahat ng tao na kamag-anak ng opisyal o kawaning publiko sa loob ng ikaapat na civil degree ng consanguinity o affinity, kabilang ang bilas, inso at balae.

Seksiyon 4. Tuntunin sa Asal ng Opisyal at Kawaning Publiko. – (A) Dapat na sumunod ang lahat ng opisyal at kawaning publiko sa mga sumusunod na huwaran ng personal na asal sa pagtupad at pagsasagawa ng mga tungkuling opisyal:

 (a) Komitment sa interes publiko. – Palagiang itataguyod ng mga opisyal at kawaning publiko ang interes ng bayan nang higit sa personal na interes. Ang lahat ng yaman at kapangyarihan ng gobyerno sa kani-kanilang mga tanggapan ay dapat na pakinabangan at gamitin nang mabisa, epektibo, matapat at matipid, lalo na upang maiwasan ang paglustay ng pondo at kita ng bayan.

 (b) Propesyonalismo. – Tutuparin at isasagawa ng mga opisyal at kawaning publiko ang kanilang mga tungkulin nang may pinakamataas na kahusayan, propesyonalismo, talino at galing. Dapat na pumasok sila sa serbisyo publiko nang may ganap na debosyon at dedikasyon sa tungkulin. Magsisikap silang huwag hikayatin ang maling pananaw sa kanilang papel bilang tagabahagi o tagapagpalaganap ng di-kailangang pagpapadrino.

 (c) Pagiging makatarungan at katapatan. – Palagiang magiging matapat sa bayan ang mga opisyal at kawaning publiko. Dapat silang kumilos nang may katarungan at katapatan at walang pagdiskriminasyon, lalo na sa mga dukha at kapuspalad. Palagian nilang igagalang ang karapatan ng iba, at magpipigil sa paggawa ng mga kilos na labag sa batas, mabuting moral, at mabuting asal, patakarang publiko, ordeng publiko, kaligtasang publiko, at interes publiko. Hindi sila magsasagawa o magbibigay ng di-kailangang pabor sa ngalan ng kanilang tanggapan sa kanilang mga kamag-anak sa dugo man o sa lahi sa usapin ng pagtatalaga maliban kung ang pagtatalaga sa mga naturang kamag-anak sa mga katungkulang itinuturing na kumpidensiyal o bilang mga kasapi ng kanilang personal na kawani na ang termino ay kasabay nilang matatapos.

 (d) Pampolitikang neutralidad. – Maglilingkod ang mga opisyal at kawaning publiko sa lahat nang walang diskriminasyon at hindi tinitimbang ang kaugnayan o preperensiya sa anumang partido.

 (e) Pagtugon sa publiko. – Magbibigay ang mga opisyal at kawaning publiko ng serbisyong maagap, magalang, at sapat  sa publiko. Maliban kung inilalaan ng batas o kapag kinailangan ng interes pampubliko, magbibigay ang opisyal at kawaning publiko ng impormasyon sa kanilang mga patakaran at hakbang sa malinaw at naiintindihang wika, tiyakin ang pagiging bukás ng impormasyon, konsultasyon at pagdinig na publiko kung angkop, manghikayat ng mga mungkahi, pasimplehin at  gawing sistematiko ang patakaran, tuntunin at hakbang, iwasan ang red tape at bumuo ng isang pag-unawa at pagpapahalaga ng mga kondisyong sosyo-ekonomiko na laganap sa bansa, lalo na sa mga taghirap na lugar, rural man o urban.

 (f) Nasyonalismo at patriotismo. – Palagiang matapat ang mga opisyal at kawaning publiko sa Republika at taumbayang Filipino, itinataguyod ang produkto, yaman at teknolohiyang gawang lokal at hikayatin ang pagpapahalaga at pagmamalaki sa bansa at taumbayan. Magsisikap silang panatilihin at ipagtanggol ang soberanya ng Pilipinas laban sa panghihimasok ng dayuhan.

(g) Komitment sa demokrasya. – Ilalaan ng mga opisyal at kawaning publiko ang mga sarili sa demokratikong paraan ng pamumuhay at pagpapahalaga, pagpapanatili ng prinsipyo ng pananagutang publiko, at ipakita sa gawa ang kahalagahan ng pangingibabaw ng sibilyang autoridad sa militar. Palagian nilang isusulong ang Konstitusyon at uunahin ang katapatan sa bansa kaysa katapatan sa mga tao o partido.

 (h) Pamumuhay nang simple. – Mamumuhay nang simple ang mga opisyal at kawaning publiko angkop sa kanilang mga posisyon at kita.  Hindi sila magpapasasa sa maluho o magarbong pagpapakita ng yaman sa anumang anyo.

(B) Ang Komisyong sa Serbisyo Sibil ay magtataguyod ng mga positibong hakbang upang magsulong ng (1) pagsunod sa mga huwarang ito kabilang ang pagpapalaganap ng programa at worksyap na pang-impormasyon na nag-aawtorisa ng meritoryong dagdag-sahod lagpas sa mga regular na antas ng progresyon, sa ilang limitadong dami ng kawani na kinikilala ng kanilang mga kasama sa tanggapan sa kanilang natatanging pagsasagawa ng mga huwarang etikal; at (2) patuloy na pagsasaliksik at eksperimentasyon sa mga hakbang na nagbibigay ng positibong motibasyon sa mga opisyal at kawaning publiko sa pag-aangat ng kalahatang antas ng pagsunod sa mga huwarang ito.

Seksiyon 5. Mga Tungkulin ng mga Opisyal at Kawaning Publiko. – Sa pagganap ng kanilang mga tungkulin, may obligasyon ang lahat ng opisyal at kawaning publiko na:

 (a) Maagap na tumugon sa mga liham at hiling. – Ang lahat ng mga opisyal at kawani, sa loob ng labinlimang (15) araw pagkatanggap nito, ay kailangang tumugon sa mga liham, telegrama o iba pang paraan ng komunikasyon na ipinadala ng publiko. Dapat na kasama sa tugon ang aksiyong ginawa sa bawat tanong o kahilingan. 

 (b) Magsumite ng taunang report sa mga naisagawa. – Gagawin ng lahat ng puno o iba pang responsableng opisyal ng mga tanggapan at ahensiya at ng mga pag-aari o kontrolado ng gobyernong korporasyon, sa loob ng apatnapu’t limang (45) araw ng trabaho ang isang report ng nagawa ng ahensiya o tanggapang naturan. Bukas at makukuha ng publiko ang naturang mga report sa mga regular na oras na bukas ang tanggapang kinauukulan.

 (c) Iproseso nang maagap ang mga dokumento at papeles. – Dapat na maproseso at matapos ang lahat ng opisyal na papeles at mga dokumento sa loob ng resonableng oras mula sa paghahanda nito at dapat maglaman, hangga’t magagawa, mangangailangan lang ng hindi hihigit sa tatlong (3) lagda. Kapag wala ang mga sadyang autorisadong lalagda, ang kasunod-sa-ranggong opisyal o gumaganap na opisyal ang lalagda para sa kanila.

 (d) Umaksiyon agad sa mga personal na transaksiyon ng publiko. – Dapat na asikasuhin ng lahat ng opisyal at kawaning publiko ang sinumang nangangailangan ng serbisyo ng kani-kanilang mga tanggapan at dapat na sa lahat ng panahon ay tumugon nang agad at maagap.

 (e) Buksan ang mga dokumento sa publiko. – Dapat na bukas sa publiko, at agad na maaaring siyasatin ang lahat ng dokumentong publiko sa loob ng resonableng oras ng pagtatrabaho.

Seksiyon 6. Sistema ng mga Insentibo at Gantimpala. – Itinatatag dito ang isang sistema ng taunang insentibo at gantimpala upang mahikayat at mapasigla ang mga lingkod bayan na maitaguyod ang pinakamataas na huwaran sa etika. Para sa layuning ito, nililikha dito ang isang Komite sa mga Parangal sa Pinakabukod na Opisyal at Kawaning Publiko na binubuo ng mga sumusunod: ang Ombudsman at Tagapangulo ng Komisyon sa Serbisyo Sibil bilang Magkatuwang na Tagapangulo, at ang Tagapangulo ng Komisyon sa Audit, at dalawang kawani na itatalaga ng Pangulo, bilang mga kasapi.

Tungkulin ng Komiteng ito na magsagawa ng isang palagian/regular, patuloy na pagsusuri ng kahusayan ng mga opisyal at kawaning publiko, sa lahat ng sangay at ahensiya ng Gobyerno at magtatatag ng isang sistema ng taunang insentibo at gantimpala para sa layuning makapagbigay ng pagkilala sa mga opisyal at kawaning publiko na nakagawa ng bukod-tanging merito batay sa mga huwarang inilatag sa Batas na ito.

Isinasaalang-alang sa pagbibigay ng gawad, bukod sa iba pang bagay, ang mga sumusunod: ang mga taon ng serbisyo at kalidad at pagiging palagian ng mga nagawa, ang di-pagiging-tanyag ng posisyon, ang taas ng sahod, ang tangi at huwarang kalidad ng ilang mga nagawa, at ang mga panganib o tukso na likas sa trabaho. Iaanunsiyo ang mga insentibo at gantimpala para sa mga panggobyernong opisyal at kawani ng taon sa mga seremonya publiko na nagpaparangal sa kanila at puwedeng sa anyo ng mga bonus, pagkilala, pagiging direktor sa mga korporasyong pag-aari o kontrolado ng gobyerno, gawad iskolarsyip na lokal  o dayuhan, libreng bakasyon at mga katulad. Gayundin, awtomatiko silang mauumentuhan ng susunod na mataas na posisyon na may karampatang sahod na angkop sa kanilang mga kwalipikasyon. Sa kaso na wala nang susunod pang mataas na posisyon o hindi ito bakante, ang gayong posisyon ay isasama sa susunod na Batas sa Kalahatang Apropriyasyon. Magbubuo ng sariling tuntunin ang Komite sa Gawad nna mangangasiwa sa pagsasagawa ng mga aktibidad nito.

Seksiyon 7.Bawal na Gawa at Transaksiyon. – Bukod sa mga gawa at omisyon ng opisyal at kawaning publiko na nakatakda ngayon sa Konstitusyon at mga umiiral na batas, binubuo ng sumusunod ang mga bawal na gawa at transaksiyon ng sinumang opisyal at kawaning publiko at ngayo’y ipinapahayag na labag sa batas:

 (a) Pinansiyal at materyal na interes. – Hindi dapat magkaroon ang mga opisyal at kawaning publiko, tuwiran o di-tuwiran, ng anumang pinansiyal o materyal na interes sa anumang transaksiyong nangailangan ng pag-aproba ng kanilang tanggapan.

(b) Empleyo sa labas at iba pang kaugnay na aktibidad. – Sa panahon ng kanilang paglilingkod, ang mga opisyal at kawaning publiko ay hindi:

 (1) Magmamay-ari, magkokontrol, mangangasiwa o tatanggap ng empleyo bilang opisyal, kawani, konsultant, tagapayo, tagapamagitan, ahente, trustee o nominee sa alinmang pribadong negosyo na regulado, pinamamahalaan o lisensiyado ng kanilang tanggapan maliban lamang kung mallinaw na pinahihintulutan ng batas;

 (2) Magsasagawa ng pribadong pagsasagawa ng kanilang propesyon maliban lang kung pinahihintulutan ng Konstitusyon o batas, hangga’t ang gayong pagsasagawa ay hindi sasalungat o maaaring sumalungat sa kanilang opisyal na katungkulan; o

 (3) Magrekomenda ng sinumang tao sa alinmang posisyon sa isang pribadong negosyo na may regular o nakaantabay na transaksiyong opisyal sa kanilang tanggapan.

Ang mga prohibisyong ito ay magpapatuloy ang bisa sa loob ng isang (1) taon pagkaraan ng pagbibitiw, pagreretiro, o separasyon mula sa opisyo publiko, maliban sa kaso ng subparagraph (b) (2) sa itaas, ngunit ang naturang propesyonal ay hindi maisasagawa ang kaniyang propesyon kaugnay ng anumang bagay na may kinalaman sa tanggapang dati niyang pinaglilingkuran, at sa gayung kaso ang isang-taon na pagbabawal ay magkaaroon pa rin ng bisa.

 (c) Pagbubunyag at/o maling gamit ng impormasyong kumpidensiyal. – Hindi gagamit o magbubunyag ang mga opisyal o kawaning publiko ng kumpidensiyal o klasipikadong impormasyon na opisyal nilang nalalaman dahil sa kanilang posisyon at hindi bukas sa publiko, anupaman upang:

 (1) maitaguyod ang mga pribadong interes, o magbigay ng di-sadyang bentaha sa sinuman; o

(2) sirain ang interes o kapakanan ng publiko.

 (d) Panghihingi o pagtanggap ng regalo. – Hindi manghihingi o tatanggap, tuwiran o di-tuwiran, ang opisyal o kawaning publiko ng anumang regalo, kapalit, pabor, aliw, utang o anumang bagay na may halagang salapi mula sa sinumang tao sa pagsasagawa ng kanilang opisyal na tungkulin o kaugnay ng anumang operasyong pinangangasiwaan, o anumang transaksiyong  maaapektuhan ng pagtupad sa tungkulin ng kanilang tanggapan.

Sa kaso ng mga regalo o gawad mula sa dayuhang gobyerno, sumasang-ayon ang Kongreso sa:

 (i) Pagtanggap at pagmamay-ari ng isang opisyal o kawaning publiko sa isang regalo na mababa ang halagang ibinigay at tinanggap bilang alaala o palatandaan ng paggalang;

 (ii) Pagtanggap ng isang opisyal o kawaning publiko ng isang regalo sa anyo ng iskolarsyip  o gawad fellowship o medikal na paggamot; o

 (iii) Pagtanggap ng isang opisyal o kawaning publiko ng gawad sa pagbibiyahe  o mga gastusin sa pagbibiyaheng gagawing lahat  sa labas ng Pilipinas (tulad ng mga allowance, transportasyon, pagkain, at pansamantalang tirahan) na may kalakihan ang halaga kung ang gayong pagtanggap ay angkop o kaisa ng mga interes ng Pilipinas, at pinahihintulutan ng puno ng tanggapan, sangay o ahensiya na kinabibilangan niya.

Magtatakda ang Ombudsman ng mga regulasyong kailangan sa pagsasakatuparan ng layunin nitong subseksiyon, kabilang ang mga kaugnay na kahingian sa pag-uulat at pagbubunyag.

Walang bahagi nitong Batas ang dapat akalaing naglilimita o nagbabawal sa alinmang edukasyonal, siyentipiko o kultural na programang palitan na sumasailalim sa pangangailangan ng pambansang seguridad.

Seksiyon 8. Mga Pahayag at Pagbubunyag. – May obligasyon ang mga opisyal at kawaning publiko na maghanda at magsumite ng mga sinumpaang deklarasyon, at may karapatang malaman ito ng publiko, ng kanilang ari-arian, pananagutan, kabuuang halaga ng yaman, at pinansiyal at pangnegosyong interes kasama ang kanilang mga asawa at di-kasal na mga anak na nasa edad na mababa sa labinwalong (18) taon na nakatira sa kanilang tahanan.  

(A) Mga Pahayag ng Pagbubunyag ng Mga Yaman at Pananagutang Pinansiyal. – Ang lahat ng opisyal at kawaning publiko, maliban sa mga naglilingkod sa pangkarangalang kapasidad, mga manggagawa at kaswal o temporaryong manggagawa, ay kailangang magsusumite ng kanilang sinumpaang Mga Pahayag ng Mga Yaman, Pananagutang Pinansiyal at Kabuuang Halaga at isang Pagbubunyag ng mga Interes sa Negosyo at Koneksiyong Pinansiyal at ang kanilang mga asawa at walang asawang mga anak na nasa gulang na mababa sa labingwalong (18) taon na nakatira sa kanilang tahanan.

Dapat nakatala sa dalawang dokumento ang mga sumusunod na impormasyon:

 (a) ari-ariang real, ang pagpapaunlad nito, halaga ng pagbili, tinatayang halaga at kasalukuyang patas na halaga sa merkado;

 (b) ari-ariang personal at halaga ng pagbili;

 (c) iba pang ari-arian katulad ng pamumuhunan, hawak na salapi o nasa bangko, mga stock, mga bond, at mga kahalintulad;

 (d) mga pananagutan, at;

 (e) lahat ng mga interes sa negosyo at koneksiyong pinansiyal.

Isusumite ang mga dokumento:

 (a) sa loob ng tatlumpung (30) araw pagkaupo sa posisyon

 (b) sa o bago ang Abril 30, ng bawat taon pagkaraan; at

 (c) a loob ng tatlumpung (30) araw pagkaalis sa serbisyo.

Ang lahat ng mga opisyal at kawaning publiko na kailangan sa ilalim ng seksiyong ito na magsumite ng naturang mga dokumento ay kailangan na maghanda din, sa loob ng tatlumpung (30) araw mula sa petsa ng pag-upo sa posisyon, ng kinakailangang pahintulot pabor sa Ombudsman para kunin mula sa lahat ng mga kinauukulang ahensiya ng gobyerno, kabilang ang Kagawaran ng Rentas Internas, ang gayong mga dokumentong nagpapakita ng kanilang mga yaman, pananagutan, kabuuang halaga, at maging ang kanilang mga interes sa negosyo at koneksiyong pinansiyal sa nakaraang mga taon, kasama kung maari ang unang taon ng pagkakalukluk nila sa tanggapan sa Gobyerno.

Ang mag-asawa na kapuwa mga opisyal o kawaning publiko ay maaaring magsumite ng mga kinakailangan pahayag nang magkasama o magkahiwalay.

Mga Pahayag ng Mga Yaman, Pananagutan at Kabuuang Halaga at ang Pagbubunyag ng mga Interes sa Negosyo at Koneksiyong Pinansiyal ay isusumite ng:

 (1) Konstitusyonal at nasyonal na hinalal mga opisyal, sa pambansang tanggapan ng Ombudsman;

 (2) Mga Senador at Konggresman, sa mga Kalihim ng Senado at Mababang Kapulungan, ng kani-kanilang kapulungan; Mga Mahistrado, sa Klerk ng Korte ng Supreme Court; Mga Hukom sa Administrador ng Korte; at lahat ng pambansang ehekutibong mga opisyal sa Tanggapan ng Pangulo.

 (3) Rehiyonal at lokal na opisyal at kawani, sa Diputadong Ombudsman sa kani-kanilang rehiyon;

 (4) Mga opisyal ng sandatahang lakas mula sa ranggo ng koronel o kapitang naval, sa Tanggapan ng Pangulo, at ang mga nasa ibabang ranggo, sa Diputadong Ombudsman ng kani-kanilang rehiyon; at

 (5) Lahat ng iba pang opisyal at kawaning publiko, ayon sa depinisyon ng Batas Republika 3019, na inaamyendahan, sa Komisyon sa Serbisyo Sibil.

 (B) Pagtukoy at pagbubunyag ng mga kamag-anak. – Tungkulin ng bawat opisyal o kawaning publiko na tukuyin at ibunyag, sa abot ng kaniyang kaalaman at impormasyon, ang kanilang mga kamag-anak sa Gobyerno sa anyo, paraan at dalas na itinakda ng Komisyon sa Serbisyo Sibil.

 (C) Pagiging bukás ng mga dokumento. –

(1) Alinman at lahat ng pahayag na isinumite sa ilalim ng Batas na ito, ay dapat na bukás sa pagsisiyasat sa mga makatwirang oras.

 (2) Ang naturang mga dokumento ay bukás para makopya o mareprodyus makaraan ang sampung (10) araw ng trabaho mula sa panahong maisumite ang mga ito ng ayon sa hinihingi ng batas.

 (3) Sinumang tao na humiling ng kopya ng pahayag ay kailangang magbayad ng risonableng halaga para sa gastos ng pagpapakopya at pagkokoreo ng naturang pahayag, pati na ang mga bayarin sa sertipikasyon.

 (4) Alinmang pahayag na isinumite sa ilalim ng Batas na ito ay magiging bukás sa loob ng sampung (10) taon pagkaraang matanggap ang pahayag. Pagkaraan ng panahong ito, maaaring sirain na ang pahayag maliban na lang kung kinakailangan sa isang ginagawang imbestigasyon. 

 (D) Mga bawal na gawa. – Labag sa batas para sa sinumang tao na makamit o gamitin ang alinmang pahayag na isinumite sa ilalim ng Batas na ito para sa 

(a) alinmang layuning laban sa moral o patakarang pampubliko; o

 (b) alinmang layuning komersiyal maliban sa balita at komunikasyon ng media para sa diseminasyon sa pangkalahatang publiko.

Seksiyon 9. Divestment. – Palagiang iiwasan ng opisyal o kawaning publiko ang hidwaan ng interes. Kapag nagkaroon ng hidwaan ng interes, magbibitiw siya sa kaniyang posisyon sa alinmang pribadong pangnegosyong proyekto sa loob ng tatlumpung (30) araw mula sa kaniyang pagluklok sa posisyon at/o alisin ang kaniyang mga shareholding at interes sa loob ng animnapung (60) araw mula sa gayong pagkakaluklok sa puwesto.

Ilalapat ang parehong alituntunin kung saan ang opisyal o kawaning publiko ay isang kasosyo sa isang sosyohan.

Hindi ilalapat ang kahingian sa divestment sa mga naglilingkod sa Gobyerno sa kapasidad na pangkarangalan o sa mga manggagawa at kaswal o temporaryong manggagawa.

Seksiyon 10. Pamamaraan ng Rebyu at Pagsunod. -

(a) Ang mga naatasang Komite sa dalawang Kapulungan ng Kongreso ay magtatatag ng mga pamamaraan para sa pagrerebyu ng mga pahayag para matukoy kung ang mga naturang pahayag ay naisumite sa oras, kompléto, at tama ang anyo. Kapag nakitaan ng mga pagkukulang ang naturang pahayag, pasasabihan ng kaukulang Komite ang nagreport na indibidwal at atasan siya na magsagawa ng kinakailangang aksiyon ng pagwawasto.  

 (b) Upang maisakatuparan ang kanilang mga tungkulin sa ilalim nitong Batas, ang naatasang Mga Komite ng kapuwang Mga Kapulungan ng Kongreso ay magkakaroon ng kapangyarihan sa kani-kanilang hurisdiksiyon, na bumuo ng kanilang opinyong nagbibigay ng interpretasyon sa Batas na ito, nang nakasulat, sa mga taong nakapailalim dito sa Batas, isasailalim ang bawat pagkakataon sa pagpapasiya ng apirmatibong boto ng mayorya ng kinauukulang Kapulungang may kinalaman dito.

Ang mga indibidwal na binigyan ng opinyon, at iba pang indibidwal na kasangkot sa katulad na sitwasyong tunay, at siya, pagkaraang mabigyan ng opinyon ay kumilos nang mabuti sang-ayon naturang opinyon ay hindi bibigyan anumang kaprusahan na inilalaan ng Batas na ito.

 (c) Gagawin ng puno ng iba pang tanggapan ang mga tungkuling nakasaad sa mga subseksiyon (a) at (b) dito kaugnay ng kani-kanilang mga tanggapan, sa ilalim ng pagpapasiya ng Kalihim ng Katarungan, sa kaso ng Departamento ng Ehekutibo at ng Punong Mahistrado ng Korte Suprema, sa kaso ng Departamento ng Hudikatura.

Seksiyon 11. Mga Parusa. –

(a) Ang sinumang opisyal o kawaning publiko, siya man ay nanunungkulan sa posisyon o empleyo sa kapasidad na kaswal, temporaryo, holdover, permanente o regular, na gumawa ng alinmang paglabag sa Batas na ito ay makatatanggap ng parusang hindi lalagpas sa katumbas ng anim (6) na buwang sahod o suspensiyong hindi lalagpas sa isang (1) taon, o pagkatanggal depende kung gaano  kalubha ang paglabag pagkaraan ng angkop na abiso at pagdinig ng angkop na pangkat o ahensiya. Kung maaaring parusahan ng mas mabigat na parusa ang paglabag sa ilalim ng iba pang batas, maihahabla sa ilalim ng huling batas. Ang paglabag sa Seksiyon 7, 8, o 9 nitong Batas ay mapaparusahan ng pagkakulong na hindi lalampas sa limang (5) taon, o bayaring hindi lalagpas sa limanlibong (P5,000) piso, o ang dalawa, at. nang naaayon sa kapasiyahan ng korteng may kaukulang hurisdiksiyon, deskwalipikasyon na humawak ng opisyo publiko.

 (b) Alinmang paglabag dito na napatunayan sa isang wastong pamamaraang administratibo ay magiging sapat na dahilan para sa pagtatanggal ng isang opisyal o kawaning publiko, kahit na walang hablang kriminal na inilatag  laban sa kaniya.

 (c) Ang mga pribadong indibidwal na sumali sa isang kutsabahan bilang pangunahing kaugnay, kasapakat o tauhan, kasama ng mga opisyal o kawaning publiko sa paglabag sa Batas na ito ay mananagot ng katulad ng mga opisyal o kawaning publiko at lilitisin nang magkakasama sila.

 (d) Ang kinauukulang opisyal o kawaning publiko ay maaaring umaksiyon laban sa sinumang taong kumuha o gumamit ng report para sa layuning ibinabawal sa Seksiyon 8 (D) nitong Batas. Maaaring magpataw ang Korteng pinagsampahan ng naturang aksiyon laban sa nabanggit na tao ng multang hindi lalagpas sa dalawampu’t limang ng libong piso (P25,000). Kung dito’y may mas mataas o mas mabigat na kaparusahan sa ilalim ng iba pang batas, iyon ang mangingibabaw.

Seksiyon 12. Pagpapalaganap ng mga Tuntunin at Regulasyon, Administrasyon at Pagpapatupad. -  Pangunahing tungkulin ng Komisyon sa Serbisyo Sibil ang administrasyon at pagpapatupad ng Batas na ito. Ihaharap nito para mahatulan ang lahat ng kasong nagmula sa paglabag sa Batas na ito sa mga kinauukulang awtoridad para sa angkop na aksiyon: Subalit nakalaan, na maaari itong maghain ng mga aksiyong administratibo at hakbang na pandisiplina ng ayon sa batas. Walang bahagi ang probisyong ito ang dapat ituturing na nagkakait sa karapatan ng bawat Kapulungan ng Kongreso na disiplinahin ang Mga Miyembro nito dahil sa maling asal.

Binibigyan ng kapangyarihan ang Komisyon sa Serbisyo Sibil na palaganapin ang mga alituntunin at regulasyong nararapat para maisakatuparan ang mga probisyon ng Batas na ito, kabilang ang mga gabay para sa mga indibidwal na nagbibigay ng libreng boluntaryong serbisyo sa Gobyerno. Gayundin gagawa ng hakbang ang Ombudsman para protektahan ang mga mamamayang bumabatikos sa mga gawaing mali o pagkukulang ng mga opisyal at kawaning publiko na lumalabag sa Batas na ito.

Seksiyon 13. Mga Probisyon para sa Mas Mahigpit na Huwaran. – Walang bahagi ng Batas na ito ang dapat ituring na minamaliit ang alinmang batas, o alinmang regulasyong itinakda ng alinmang pangkat o ahensiya, na naglalaan ng mas mahigpit na huwaran para sa mga opisyal at kawani nito.

Seksiyon 14. Apropriyasyon. – Kukunin ang pondong kailangan para sa epektibong pagsasakatuparan nitong Batas mula sa apropriyasyon ng Komisyon sa Serbisyo Sibil. Pagkaraan, ang anumang pondong maaaring kailanganin para sa patuloy na pagsasakatuparan nito ay isasama na sa taunang Batas sa Kalahatang Apropriyasyon.

Seksiyon 15. Pagkabukod ng mga Probisyon. - Kung alinmang probisyon nitong Batas  o ang aplikasyon ng gayong probisyon sa sinumang tao o sirkumstansiya ay maideklarang walang bisa, ang iba pang bahagi nitong Batas o ang aplikasyon ng gayong probisyon sa iba pang mga tao o sirkumstansiya ay hindi maaapektuhan ng gayong deklarasyon.

Seksiyon 16. Pagsasawalang bisa ng mga Probisyon. - Ang lahat ng batas, dekreto at orden o bahagi nito na hindi kaisa dito ay itinuturing na napapawalang bisa o nabago sang-ayon dito, maliban lang kung naglalaan ang mga naturan ng mas mabigat na kaparusahan.

Seksiyon 17. Pagkakabisa. – Magkakabisa itong batas pagkaraan ng tatlumpung (30) araw kasunod ng ganap na pagkalathala nito sa Opisyal na Gazette o sa dalawang (2) pambansang peryodiko na may pangkalahatang sirkulasyon.

Aprobado, Pebrero 20, 1989.

Designed and Developed
MySiteMalixi Development Group
© Copyright 2010. All Rights Reserved
No Ads
We neither solicit nor accept paid advertisements.